Một ngày nọ, tôi chợt nhận ra mình bắt đầu nhớ... tiếng gió.
Không phải tiếng chuông chùa ngân trong buổi sớm.
Không phải tiếng rao của người bán xôi len qua con hẻm nhỏ.
Không phải tiếng ve của mùa hè hay tiếng mưa rơi trên mái tôn.Mà là... tiếng gió.
Điều ấy nghe thật lạ.
Bởi trước khi rời Việt Nam, tôi chưa bao giờ nghĩ gió cũng có "giọng nói". Gió, trong suy nghĩ của tôi ngày ấy, chỉ là một phần của thời tiết. Nó vô hình, đi qua rất nhanh, chẳng ai giữ lại, cũng chẳng ai nhớ đến. Người ta nhớ một con đường, một mái nhà, một dòng sông. Mấy ai nhớ một cơn gió?
Cho đến một buổi sáng mùa đông ở Sydney.
Tôi mở cửa bước ra sân sau. Cơn gió từ phía vịnh lặng lẽ thổi tới. Nó khô, mát lạnh và rất trong. Gió luồn qua những tán eucalyptus, tạo nên âm thanh xào xạc rất riêng, như hàng ngàn tờ giấy mỏng khẽ chạm vào nhau. Trong không khí thoảng mùi tinh dầu bạch đàn, hơi the, hơi hăng nhưng dễ chịu.
Tôi đứng yên rất lâu.
Không hiểu sao trong lòng lại thấy thiếu một điều gì đó.
Không phải cái lạnh.
Mà là... một tiếng gió khác.
Ở Việt Nam, gió hiếm khi đi một mình.
Nó luôn mang theo một điều gì đó.
Mùi đất sau cơn mưa đầu hạ.
Mùi rơm mới phơi trên sân.
Mùi phù sa từ một con sông quê.
Mùi hoa sữa len qua góc phố Hà Nội.
Mùi cà phê đầu ngõ.
Mùi bánh mì vừa ra lò.
Hay đơn giản chỉ là mùi nắng hong trên chiếc áo mẹ vừa phơi.
Thậm chí cả mùi khói xe, mùi bắp nướng, mùi nước mắm từ căn bếp cuối hẻm... tất cả đều có thể theo gió mà đến.
Gió Việt Nam giống như một người đưa thư già.
Đi đến đâu, gom nhặt ký ức ở đó.
Rồi âm thầm mang đến cho những ai biết lắng nghe.
Còn gió nước Úc thì khác.
Nó sạch hơn.
Khô hơn.
Lạnh hơn.
Ít mùi hơn.
Có những ngày, cả cơn gió chỉ mang theo hương cỏ khô, mùi lá bạch đàn và chút vị mặn rất nhẹ từ biển.
Người Úc lớn lên cùng mùi hương ấy nên họ không để ý.
Giống như người Việt chẳng mấy khi nhận ra mùi lúa chín của quê mình.
Chỉ người vừa đến mới thấy lạ.
Và chỉ người đã đi xa mới biết... nhớ.
Các nhà thần kinh học gọi hiện tượng ấy là ký ức được đánh thức bởi giác quan (sensory-evoked memory).
Khứu giác và thính giác có đường kết nối trực tiếp với vùng hải mã (hippocampus) và hạch hạnh nhân (amygdala) – hai vùng não liên quan mật thiết đến ký ức và cảm xúc. Vì vậy, chỉ cần một mùi hương quen thuộc hay một âm thanh rất nhỏ cũng có thể mở tung cánh cửa của những ký ức đã ngủ yên nhiều năm. Những ký ức được gợi lên bằng mùi hương thường đặc biệt sống động và giàu cảm xúc hơn nhiều dạng ký ức khác (Herz, 2016; NIH).
Có lẽ vì thế mà người xa xứ thường nhớ quê vào những lúc chẳng ai ngờ.
Không phải đêm giao thừa.
Không phải sinh nhật.
Không phải ngày giỗ.
Mà là... một buổi chiều gió đổi mùa.
Một người bạn của tôi sống ở Melbourne kể rằng, suốt mười lăm năm định cư, anh chưa từng khóc vì nhớ nhà.
Cho đến một ngày cuối tuần.
Anh cắt cỏ sau sân.
Mùi cỏ mới cắt quyện với cơn gió lạnh đầu đông.
Bất chợt, anh nhớ cánh đồng quê ngoại.
Nhớ tiếng mẹ gọi từ ngoài ngõ.
Nhớ tiếng chiếc xe đạp cũ lăn trên con đường đất.
Nhớ những buổi trưa nằm nghe gió thổi qua hàng tre sau nhà.
Anh đứng lặng giữa sân.
Máy cắt cỏ vẫn nổ.
Còn nước mắt thì cứ thế rơi.
Không ai nhìn thấy.
Ngoại trừ... gió.
Tôi nghe anh kể mà thấy nghèn nghẹn.
Hóa ra có những nỗi nhớ không cần một bức ảnh, không cần một bài hát. Chỉ cần một làn gió đi ngang cũng đủ làm trái tim rung lên.
Tôi từng nghĩ mình đã quen nước Úc.
Quen lái xe bên trái.
Quen uống ly flat white mỗi sáng.
Quen nói "Thank you" và "Sorry" nhiều hơn ngày còn ở Việt Nam.
Quen nhìn bầu trời mùa đông xanh trong đến lạ.
Quen những công viên rộng, những đàn chim két đủ màu và những buổi chiều mặt trời lặn rất sớm.
Nhưng hóa ra... có một điều tôi chưa bao giờ thật sự quen.
Đó là tiếng gió.
Ở quê tôi, gió đi qua hàng dừa.
Qua bụi tre.
Qua mái tôn.
Qua những dây điện chằng chịt.
Qua tán xoài trước sân.
Mỗi nơi tạo thành một âm thanh khác nhau.
Đêm hè nằm trên chiếc võng, chỉ cần nghe tiếng tre xào xạc là biết sắp có mưa.
Sáng sớm nghe gió thổi qua ruộng lúa là biết hôm ấy trời sẽ nắng đẹp.
Những âm thanh ấy không ai dạy.
Chúng tự thấm vào tuổi thơ.
Giống như tiếng ru của mẹ.
Giống như tiếng dép của cha ngoài hiên.
Giống như tiếng cửa gỗ khép lại mỗi tối.
Ở Úc, gió đi qua rừng bạch đàn.
Qua rừng thông.
Qua những triền cỏ vàng.
Âm thanh ấy không buồn.
Không lạnh lẽo.
Chỉ là... không phải âm thanh đã nuôi mình lớn lên.
Các nhà nghiên cứu về âm học sinh thái (Acoustic Ecology) cho rằng mỗi vùng đất đều có một "chữ ký âm
thanh" riêng. Hình dạng của lá cây, độ ẩm trong không khí, địa hình, loài thực vật và cả khí hậu tạo nên tiếng gió rất khác nhau. Vì vậy, điều người xa xứ cảm nhận không chỉ là nỗi nhớ quê, mà còn là sự thay đổi của cả một thế giới âm thanh đã từng gắn bó với tuổi thơ.
Có lẽ vì thế mà sau ba mươi năm sống ở nước ngoài, nhiều người Việt vẫn có thể nhận ra ngay tiếng gió quê hương chỉ sau vài giây.
Không cần nhìn.
Chỉ cần nghe.
Là biết mình đã trở về.
Rồi năm tháng trôi qua.
Một điều rất lạ lại xảy ra.
Tôi trở về Việt Nam sau nhiều năm xa xứ.
Buổi sáng đầu tiên, đứng trước hiên nhà, gió thổi qua.
Mang theo mùi đất.
Mùi mưa.
Mùi cây chuối.
Mùi khói bếp.
Mùi hoa cau cuối vườn.
Tôi mỉm cười.
Lòng đầy bình yên.
Nhưng chỉ vài tuần sau...
Khi chuẩn bị trở lại Sydney, tôi bất chợt nhận ra mình cũng bắt đầu nhớ một mùi hương khác.
Nhớ mùi khuynh diệp.
Nhớ cơn gió lạnh từ vịnh biển.
Nhớ tiếng lá bạch đàn va vào nhau mỗi sáng.
Lúc ấy tôi mới hiểu.
Mình đã có... hai quê hương của gió.
Một quê hương sinh ra mình.
Một quê hương nuôi mình trưởng thành.
Một quê hương cho tôi tuổi thơ.
Một quê hương cho tôi những năm tháng đi qua với bao nỗ lực, mất mát và hy vọng.
Có người từng hỏi tôi: "Ở lâu như vậy, anh còn nhớ Việt Nam nhiều không?"
Tôi không trả lời ngay.
Bởi làm sao có thể đo nỗi nhớ bằng năm tháng?
Nỗi nhớ đôi khi chỉ dài bằng một cơn gió.
Có hôm đang đi bộ trong công viên, bỗng một cơn gió thoảng qua làm tôi dừng bước.
Tôi không biết nó mang theo mùi gì. Chỉ biết trong khoảnh khắc ấy, tôi nghe như có tiếng mẹ gọi về ăn cơm, tiếng hàng xóm cười nói, tiếng chiếc quạt máy cũ quay lạch cạch trong buổi trưa mất điện năm nào.
Thì ra, ký ức không nằm trong chiếc vali mang sang Úc.Nó lặng lẽ ở trong chính mình.
Chờ một cơn gió đi ngang để thức dậy.
Người di cư không đánh mất quê hương cũ.
Họ chỉ học cách yêu thêm một quê hương mới.
Ban đầu, hai miền ký ức đứng ở hai đầu nỗi nhớ.
Rồi năm tháng đi qua.
Chúng không còn đối lập nữa.
Chúng cùng tồn tại.
Như hai mùa trong một trái tim.
Bây giờ, mỗi khi gió Úc lướt qua khung cửa sổ, tôi không còn so sánh nó với gió Việt Nam nữa.
Tôi chỉ lặng lẽ mỉm cười.
Trong cơn gió ấy có những năm tháng tôi đã sống, đã làm việc, đã kết bạn, đã khóc, đã cười và đã lớn lên.
Còn mỗi khi nhớ tiếng gió quê nhà, tôi hiểu rằng mình không chỉ nhớ một vùng đất.
Tôi đang nhớ chính con người ngày xưa của mình.
Có lẽ, điều làm nên nỗi nhớ không phải là gió.
Mà là người đã từng đứng trong gió.
Và rồi một ngày rất bình thường, giữa một buổi chiều mùa đông ở Sydney, khi cơn gió mang theo hương khuynh diệp khẽ lướt qua vai, tôi chợt nhận ra mình không còn cố phân biệt đâu là gió Úc, đâu là gió Việt.
Bởi cả hai đều đã tìm được chỗ ở trong trái tim.
Có lẽ, đó mới là dấu hiệu của một người xa xứ thật sự trưởng thành.
Không phải khi nói tiếng Anh thật lưu loát.
Không phải khi đã quen mọi con đường.
Mà là khi biết lắng nghe hai miền gió cùng thổi trong ký ức của mình.
Và hiểu rằng, dù đứng ở nơi đâu trên thế giới, chỉ cần một cơn gió khẽ đi qua, quê hương vẫn luôn biết cách tìm đường trở về.
BBT Dân Việt News
