Năm ni tui bảy chục tuổi, tóc bạc gần hết, nhưng đầu óc còn sáng như đèn LED. Sáng nào cũng vậy, tui pha ấm trà nóng, mở cửa sổ nhìn ra vườn hoa trước nhà, nghe tiếng chim lorikeet ríu rít.

Tui sống ở Sydney từ năm hai mươi lăm tuổi, tính ra cũng bốn mươi mấy năm rồi. Từ một cô gái Quảng Nam nói tiếng Anh như gà mắc tóc, tui thành một bà già Úc-Việt, đi đâu cũng thủ sẵn cái túi vải, trong đó có chai nước, cái
khăn giấy, và một cuốn sổ nhỏ ghi mấy chuyện cần nhớ.

Già rồi, người ta hay nhớ chuyện cũ. Nhưng tui thì khác: tui nhớ chuyện cũ ít, mà lo chuyện tương lai nhiều. Không phải lo cho tui — già rồi, chết thì chết — mà lo cho con cháu. Lo tụi nó vì thương, chớ không phải vì sợ. Tui có ba đứa con, đứa mô cũng có nhà cửa, công việc, tài sản riêng.

Tụi nó không cần tiền của tui. Nhưng bảy đứa cháu — ba nội, bốn ngoại — thì tui muốn để lại chút gì đó, coi như kỷ niệm của bà. Rồi còn cái quỹ từ thiện tui lập từ mười năm trước, giúp mấy người khó khăn. Tui muốn phân
nửa tài sản đưa vô quỹ đó, giao cho con gái út quản lý. Tui muốn mọi thứ rõ ràng, hợp pháp, khỏi ai kiện ai.

Người Úc họ thực tế lắm. Tới tuổi là họ nghĩ ngay chuyện estate planning: Will, Trust, superannuation nomination,
enduring power of attorney… đủ thứ. Tui sống ở đây lâu rồi, học theo cái nếp đó. Nhưng trời đất ơi, luật lệ chi mà rối như canh hẹ.

Tui đọc mà muốn xỉu. Nào là Will phải có hai người làm chứng, nào là probate có khi kéo dài mấy tháng, nào là super không nằm trong Will, nào là Trust lập khi còn sống thì tài sản không còn đứng tên mình nữa… Tui đọc
xong, tui nói thiệt: “Không hỏi luật sư chắc chết.”

Nhưng trước khi đi hỏi, tui tự ngồi xuống, viết ra giấy mấy điều tui muốn:
1. Ba đứa con không nhận tài sản, vì tụi nó đã tự lập.

2. Bảy đứa cháu được chia đều phân nửa tài sản.

3. Phân nửa còn lại đưa vô Quỹ Từ Thiện Bảy An, do con gái út quản lý.

4. Cái nhà phải bán đúng giá thị trường, không được bán vội.

5. Không để lại rối ren, không để ai phải ra tòa.

Viết xong, tui thấy lòng nhẹ chút. Nhưng rồi tui chợt nhớ: “Ủa, cái nhà là tài sản lớn nhất, mà mình chưa hiểu rõ Will với Trust xử lý cái nhà ra răng.” Nghĩ rứa, tui xách túi vải, bắt xe buýt xuống khu thương mại gần nhà, tìm đến văn phòng solicitor có đăng quảng cáo trên báo Dân Việt..

Ông solicitor người Úc, tóc bạc trắng, đeo kính gọng đen, nhìn tui cười hiền như ông giáo làng Tam Kỳ ngày xưa. Tui ngồi xuống, mở đầu liền:
– Luật sư ơi, tui già rồi, muốn chia của cho đàng hoàng. Mà Will với Life Trust khác nhau răng, luật sư nói cho tui nghe cái đã.

Ông cười, gật gù:
– Will là di chúc, chỉ có hiệu lực khi bà qua đời. Còn Life Trust là quỹ bà lập khi còn sống, tài sản chuyển vô đó ngay lập tức. Trust thì ít bị tranh chấp hơn, không phải qua probate (xin lệnh của quan tòa.

Tui gật đầu:
– Rứa là Will giống như tui để lại lời trăn trối, còn Trust là tui bỏ của vô cái rương khóa lại trước khi chết, phải không luật sư?

Ông bật cười:
– Đúng rồi. Bà ví hay đó. Will thì rẻ hơn, dễ làm hơn. Trust thì phức tạp hơn nhưng an toàn hơn.

Tui nghiêng người, nói nhỏ:
– Tui có ba đứa con, đứa mô cũng có tài sản riêng. Tui không chia cho tụi nó. Tui muốn chia phân nửa tài sản cho bảy đứa cháu. Phân nửa còn lại đưa vô quỹ từ thiện tui lập từ mười năm trước, giao cho con gái út quản lý. Làm răng ghi cho đúng ý tui?

Ông gõ laptop:
– Nếu bà làm Will, tôi sẽ ghi rõ: “Tôi không để lại tài sản cho ba người con vì họ đã tự lập. Tôi chia đều phân nửa tài sản cho bảy người cháu. Phân nửa còn lại chuyển vào Quỹ Từ Thiện Bảy An, do con gái út làm trustee, gửi tiết kiệm và dùng tiền lời làm từ thiện theo nội quy quỹ.”

Tui thở phào. Nhưng rồi nhớ ra:
– Còn cái nhà thì răng?

Ông ngồi thẳng dậy:
– Nếu bà để cái nhà trong Will, executor sẽ có quyền bán nhà sau khi probate xong. Probate có khi mất vài tháng. Trong thời gian đó, nhà không được bán. Nếu thị trường xuống, bán vội có thể mất giá. Executor phải định giá nhà bởi valuer độc lập và không được bán dưới giá thị trường.

Tui nhíu mày:
– Rứa là executor bán, chớ không phải con cái tui bán?

– Đúng. Executor bán. Và phải bán đàng hoàng, minh bạch.

Tui hỏi tiếp:
– Còn Life Trust thì sao?

Ông giải thích:
– Bà lập trust ngay bây giờ. Bà chuyển phân nửa tài sản vô trust cho bảy đứa cháu, ghi rõ mỗi đứa hưởng phần bằng nhau khi bà qua đời. Phân nửa còn lại bà chuyển vô mục từ thiện của trust, giao cho con gái út quản lý. Khi
bà mất, trustee chỉ việc làm theo trust deed, không cần probate.

Nếu bà đưa cái nhà vào Life Trust khi còn sống, trustee có thể bán bất cứ lúc nào, không cần probate. Họ có thể chờ thị trường lên, chọn thời điểm tốt, không bị áp lực thời gian. Trust linh hoạt hơn.

Tui chống cằm:
– Rứa tui có thể ghi rõ “không được bán dưới giá thị trường” không?
– Được. Trong Will hoặc trong Trust đều ghi được. Càng rõ càng ít tranh chấp.

Tui hỏi thêm một câu cho rành mạch:
– Rứa cái mô chắc ăn hơn?

Ông nhún vai:
– Cả hai đều chắc, miễn là bà lập khi còn minh mẫn và có luật sư làm. Nhưng nếu bà muốn tránh probate và giảm nguy cơ tranh chấp, Life Trust tốt hơn. Còn nếu bà muốn đơn giản, chi phí thấp, Will là đủ.

Tui ngẫm nghĩ một hồi rồi nói:
– Thôi, tui chọn Will. Nhưng tui ghi rõ executor phải định giá, phải bán đúng giá thị trường, không được bán vội. Tiền bán nhà nhập vô tổng tài sản, rồi chia phân nửa cho bảy đứa cháu, phân nửa đưa vô quỹ từ thiện.

Ông gật đầu:
– Quyết định đó hợp lý.

Tui đứng dậy, bắt tay ông:
– Nhờ luật sư mà tui yên bụng. Già rồi, chết không sợ, chỉ sợ để lại rối ren cho con cháu.

Ông cười hiền:
– Với cách bà chuẩn bị, con cháu chỉ còn thương bà nhiều hơn thôi.

Tui bước ra khỏi văn phòng luật sư, trời Sydney nắng nhẹ, gió thổi mát rượi. Tui thấy lòng mình nhẹ như vừa trút được gánh nặng mấy chục năm. Tui biết rõ: tài sản của mình – kể cả cái nhà – sẽ đi đúng nơi, đúng người, đúng
ý. Không ai phải cãi nhau, không ai phải buồn.

Tui sống ở Úc lâu rồi, học được một điều: của để lại ít hay nhiều không quan trọng. Quan trọng là để lại cho đàng hoàng, để con cháu thương nhau chớ không phải ghét nhau.

(Bài viết của 1 đọc giả Dân Việt News)