Sáng sớm một ngày cận Lễ Phục sinh, tôi bước vào siêu thị quen thuộc ở trung tâm thương Adelaide. Mùi bánh nướng thơm lừng lan ra từ quầy bánh mì, kéo chân tôi lại gần. Trên kệ, những khay bánh tròn nhỏ, vàng nâu, mặt bánh được vẽ một dấu thập trắng tinh bằng bột hoặc đường - đó chính là Hot Cross Bun, món bánh mà hầu như năm nào cũng xuất hiện vào dịp này. Tôi cầm một chiếc lên, ngắm nghía, và tự hỏi: Bánh này có thật sự liên hệ đến Chúa Giê‑xu sống lại không? Nó bắt nguồn từ đâu? Và có phải chỉ ở Úc mới có truyền thống này?

Hot Cross Bun – từ những dấu thập cổ xưa đến biểu tượng Cơ đốc giáo

Theo các tài liệu lịch sử, Hot Cross Bun không phải là phát minh của thời hiện đại, cũng không chỉ là món ăn của riêng nước Úc. Nguồn gốc của nó trải dài từ Anh quốc đến nhiều vùng châu Âu, và thậm chí còn có dấu vết trong các nền văn hóa cổ đại.

Tại Anh, chiếc bánh này được ghi nhận rõ ràng từ thế kỷ 18, khi những người bán hàng rong rao vang trên đường phố London: “One a penny, two a penny, hot cross buns!” . Nhưng trước đó, từ thời La Mã cổ đại, người ta đã tìm thấy những ổ bánh nhỏ có khắc dấu thập trong tàn tích của thành Herculaneum thế kỷ thứ nhất.

Dấu thập trên mặt bánh ban đầu không mang ý nghĩa Cơ đốc giáo. Trong văn hóa Hy Lạp và Ai Cập cổ, người ta chia mặt bánh thành bốn phần tượng trưng cho bốn mùa hoặc bốn pha của mặt trăng. Ở Bắc Âu, người Saxon dâng những chiếc bánh có khắc dấu thập để tôn vinh nữ thần mùa xuân Eostre - tên bà sau này trở thành từ “Easter”.

Khi Cơ đốc giáo lan rộng, các biểu tượng cũ được tái giải thích. Dấu thập trở thành biểu tượng của thập giá Chúa Giê‑xu; các loại gia vị trong bánh - như quế, đinh hương, nhục đậu khấu - gợi nhớ đến những hương liệu dùng để tẩm liệm thi hài Ngài; trái cây khô tượng trưng cho sự ngọt ngào của niềm vui sau mùa Chay.

Một truyền thuyết nổi tiếng kể rằng vào thế kỷ 12, một tu sĩ ở tu viện St Albans (Anh) đã làm những chiếc bánh có dấu thập để phát cho người nghèo vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh. Từ đó, bánh trở thành món ăn gắn liền với ngày tưởng niệm Chúa chịu chết và hướng đến niềm hy vọng phục sinh.

Ngày nay, Hot Cross Bun được ăn ở Anh, Ireland, Úc, New Zealand, Canada, Mỹ, Nam Phi, Ấn Độ, Pakistan và nhiều nước thuộc Khối Thịnh vượng chung. Ở Úc, bánh xuất hiện dày đặc trong siêu thị, tiệm làm và bán bánh mì từ rất sớm mỗi năm, nhưng truyền thống này không hề chỉ thuộc về nước Úc.

Những chiếc bánh nhỏ và bàn tiệc Phục sinh toàn cầu

Nhìn chiếc bánh nhỏ bé ấy, tôi chợt nghĩ: Nếu một món ăn có thể mang theo cả một câu chuyện dài như vậy, thì những món ăn Phục sinh khác trên thế giới còn phong phú đến mức nào? Thế là tôi bắt đầu cuộc hành trình tìm hiểu, như thể đang du ngoạn qua từng quốc gia bằng vị giác và ký ức văn hóa.

Hy Lạp – Thịt cừu quay và bánh tsoureki đỏ rực sắc phục sinh

Ở Hy Lạp, Phục sinh là lễ lớn nhất trong năm. Trên bàn tiệc, món thịt cừu quay—biểu tượng của “Chiên Thiên Chúa”—luôn là trung tâm. Người Hy Lạp còn làm bánh tsoureki, loại bánh mì ngọt có hương cam và gia vị mahlepi, thường được tết thành bím và trang trí bằng trứng đỏ tượng trưng cho máu Chúa và sự sống mới.

Ba Lan – Bát súp trắng Żurek và những quả trứng đầy ý nghĩa

Món Żurek, súp truyền thống của người Ba Lan trong dịp Phục sinh, được trình bày trong ổ bánh mì rỗng ruột. Trên mặt súp là xúc xích hun khói, trứng luộc, khoai tây và rau mùi xanh, tất cả hòa quyện trong nền màu kem chua của men lúa mạch đen.

Ở Ba Lan, bữa sáng Phục sinh bắt đầu bằng món súp żurek—một loại súp chua nấu từ men lúa mạch đen,
xúc xích và trứng. Hương vị mạnh mẽ của nó được xem là “hương vị của Phục sinh” đối với người Ba Lan. Trứng, biểu tượng của sự sống lại, xuất hiện khắp nơi: trứng nhồi, trứng luộc trang trí, trứng đặt trong bánh paska.

Ý – Bánh Colomba Pasquale hình chim bồ câu

Bánh Colomba Pasquale của người Ý dáng chim bồ câu dang cánh, lớp vỏ vàng nâu phủ đường giòn và hạnh nhân lát, đặt trong khuôn giấy hoa văn sang trọng.

Người Ý có món bánh Colomba Pasquale, chiếc bánh ngọt hình chim bồ câu—biểu tượng của hòa bình và Thánh Linh. Bánh được làm từ bột mì, bơ, trứng, vỏ cam, hạnh nhân và đường.
Ngoài ra, món Torta Pasqualina—một chiếc bánh mặn với 33 lớp vỏ tượng trưng cho 33 năm đời Chúa Giê‑xu—cũng là món ăn truyền thống.

Malta – Figolli, những chiếc bánh hình con vật dễ thương

Ở Malta, trẻ em háo hức chờ đợi Figolli, những chiếc bánh nhân hạnh nhân, phủ sô-cô-la hoặc đường màu, thường được tạo hình con thỏ, cá hoặc chim bồ câu. Đây là món bánh gắn liền với niềm vui gia đình trong mùa lễ.

Ecuador – Fanesca, món súp 12 loại hạt

Món súp Fanesca với nhiều loại hạt thường có trên bàn ăn của người dân Ecuador vào dịp lễ Phục sinh.

Tại Ecuador, Phục sinh không thể thiếu món Fanesca, một loại súp đặc biệt nấu từ 12 loại hạt tượng trưng cho 12 sứ đồ, cùng cá tuyết và bí đỏ. Đây là món ăn chỉ xuất hiện một lần mỗi năm.

Nigeria và Senegal – Jollof Rice rực rỡ sắc màu

Ở Tây Phi, đặc biệt là Nigeria và Senegal, món Jollof Rice—cơm nấu với cà chua, ớt, hành và gia vị—là món ăn phổ biến trong dịp lễ. Mỗi quốc gia đều tự hào rằng phiên bản của mình là ngon nhất, tạo nên “cuộc chiến Jollof” vui nhộn.

Mỹ – Giăm bông nướng và những quả trứng chocolate

Tại Mỹ, bữa tiệc Phục sinh thường có giăm bông nướng, ăn kèm khoai tây, đậu xanh và trứng nhồi. Trẻ em thì mong chờ những quả trứng chocolate và thỏ Phục sinh—biểu tượng du nhập từ văn hóa Đức.

Những biểu tượng chung – từ trứng, bánh mì đến thịt cừu

Dù mỗi quốc gia có món ăn riêng, nhưng có những biểu tượng xuyên suốt:
• Trứng: tượng trưng cho sự sống lại, được trang trí, luộc, nhồi hoặc làm chocolate.
• Thịt cừu: gợi nhớ đến Chiên Vượt Qua và Chúa Giê‑xu là “Chiên Thiên Chúa”.
• Bánh mì ngọt: từ Hot Cross Bun đến Paska, Tsoureki, Colomba—tất cả đều đánh dấu sự kết thúc của mùa Chay và niềm vui phục sinh.

Trở lại với chiếc Hot Cross Bun trên tay

Khi tôi quay lại với chiếc bánh nhỏ mình đang cầm, tôi bỗng thấy nó không còn đơn giản là một món ăn bán trong siêu thị. Nó là kết tinh của nhiều lớp văn hóa: từ những nghi lễ cổ xưa, đến sự tái giải thích của Cơ đốc giáo, rồi lan rộng khắp thế giới qua các cộng đồng di dân và truyền thống tôn giáo.

Ở Úc, người ta ăn Hot Cross Bun vào dịp Phục sinh như một phần của văn hóa Anh được mang sang. Nhưng ý nghĩa của nó - dấu thập, gia vị, trái cây khô - vẫn nhắc nhớ về câu chuyện Chúa chịu chết và sống lại. Và dù ngày nay bánh được bán quanh năm ở nhiều nơi, nhưng vào mùa Phục sinh, nó vẫn mang một cảm giác đặc biệt, như một lời nhắc nhẹ nhàng về niềm hy vọng mới.

Tôi đặt chiếc bánh vào giỏ hàng, mỉm cười. Bỗng nhiên, tôi cảm thấy như mình đang mang theo cả một câu chuyện dài, vượt qua biên giới và thời gian, từ những lò bánh cổ đại đến bàn ăn gia đình hôm nay. Và tôi biết rằng, dù ở Hy Lạp, Ba Lan, Malta hay Nigeria, mỗi món ăn Phục sinh đều đang kể cùng một câu chuyện: câu chuyện về sự sống mới, niềm hy vọng và niềm vui phục sinh. 

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)