Nếu phải chọn một biểu tượng văn hoá khiến người Úc đồng loạt gật gù “đúng rồi đó”, thì ngoài kangaroo, Vegemite và cricket, chắc chắn phải kể đến BBQ. Nhưng để hiểu vì sao BBQ lại trở thành một phần không thể tách rời của đời sống Úc, ta phải lần ngược lại một chút - về nguồn gốc của nó, về cách mà một phương thức nấu ăn đơn giản đã trở thành một nghi thức xã hội, rồi thành một “tôn giáo nhẹ” của người dân nơi đây.

♠ Từ “barbacoa” đến “barbecue” 
hành trình của một từ và một văn hóa

Từ “barbecue” có nguồn gốc từ tiếng Taíno của người bản địa vùng Caribbean – barbacoa, nghĩa là khung gỗ dùng để hun khói và sấy thịt, cá. Người Tây Ban Nha mang từ này về châu Âu, rồi đến Anh, và đến thế kỷ XVIII, nó đã xuất hiện trong thơ của Alexander Pope và được ghi trong từ điển của Samuel Johnson với định nghĩa: “Cách nướng nguyên con heo trên vỉ sắt đặt trên than hồng”.

Ở Úc, từ “barbecue” xuất hiện lần đầu trong báo chí năm 1903, khi Câu lạc bộ Bowling Waverley tổ chức “Leg o’ Mutton Barbecue” – một sự kiện nướng thịt cừu ngoài trời. Trước đó, người Úc chỉ gọi những buổi tiệc nướng là “bullock roast” – nướng bò nguyên con, chứ chưa dùng từ “barbecue”.

♠ Từ bếp than đến biểu tượng văn hóa
Trước khi người châu Âu đặt chân đến, các cộng đồng Aboriginal đã có truyền thống nấu nướng trên lửa trại, dùng đá nóng và than hồng để chế biến thịt kangaroo, cá, hay các loại củ rễ. Họ xem việc nấu ăn ngoài trời là một phần của sinh hoạt cộng đồng — nơi chuyện trò, chia sẻ và truyền lại kiến thức.

Khi người Anh đến vào cuối thế kỷ XVIII, họ mang theo vỉ sắt và lò di động, kết hợp với cách nấu của người bản địa, tạo nên phong cách nướng đặc trưng của Úc.

Sau Thế chiến II, làn sóng di dân từ Nam Âu mang đến kỹ thuật nướng than củi và ướp thịt bằng dầu ô liu, rượu vang, thảo mộc. Cùng lúc, đời sống ngoại ô phát triển – nhà có sân sau, có chỗ đặt lò nướng – và BBQ trở thành biểu tượng của gia đình, cộng đồng và sự thư giãn.

♠ Thời kỳ “thịnh”
– khi BBQ là quốc lễ không chính thức

Thập niên 1960–1970 là thời kỳ vàng son của BBQ Úc. Mỗi cuối tuần, khói thịt nướng bay lên từ sân sau,
công viên, bãi biển. Người ta nói vui: “Ở Úc, nếu không có BBQ, bạn chưa thật sự sống.”

Theo khảo sát của Meat & Livestock Australia, 74% người Úc vẫn nướng BBQ ít nhất một lần mỗi tháng,
và hơn 60% căn hộ mới ở Sydney và Melbourne có khu vực nướng chung trên sân thượng. Dù vậy, không
khí nay đã khác: những buổi BBQ đông đúc dần nhường chỗ cho những bữa ăn nhanh, những lò gas tiện lợi, và đôi khi là những món chay nướng nhẹ.

♠ Thịt nướng – linh hồn của BBQ Úc
Người Úc nướng gần như mọi thứ có thể nướng:
• Bò, cừu, heo, gà, và cả kangaroo – món đặc sản của vùng Outback.
• Hải sản như tôm, cá barramundi, sò điệp – thường xuất hiện ở các bãi biển như Byron Bay hay Fremantle.
• Rau củ: bắp, nấm, cà tím, ớt chuông – được ướp dầu ô liu, muối biển và tiêu đen.

Về ướp gia vị, người Úc có hai trường phái:
• Truyền thống: chỉ muối, tiêu, dầu – để giữ vị nguyên bản của thịt.
• Hiện đại: dùng nước sốt BBQ, mật ong, tỏi, ớt, thậm chí miso hoặc tandoori – phản ánh sự đa văn hóa ngày nay.

♠ Từ lò than đến lò gas vài ngàn đô
Ban đầu, BBQ chỉ là vỉ sắt đặt trên than củi – đơn giản, khói nhiều, nhưng thơm.

Sau đó là lò gas – tiện lợi, sạch, có thể điều chỉnh nhiệt độ.

Ngày nay, có những lò nướng thông minh giá tới vài ngàn đô, tích hợp Bluetooth, cảm biến nhiệt, ứng dụng điện thoại để kiểm soát độ chín của thịt.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn tin rằng than củi mới là linh hồn của BBQ – vì mùi khói ấy gợi nhớ tuổi thơ, những buổi chiều nắng vàng, và tiếng cười của hàng xóm vọng sang hàng rào gỗ.

♠ BBQ – dịp của cộng đồng và ký ức
BBQ không chỉ là món ăn, mà là nghi lễ xã hội.
• Diễn ra nhiều nhất vào cuối tuần, lễ Giáng sinh, Australia Day (26/1), hoặc các trận footy.
• Địa điểm phổ biến: công viên, bãi biển, sân sau nhà, khu cắm trại.
• Các lò nướng công cộng do Parks Victoria và NSW National Parks quản lý, thậm chí có loại chạy bằng năng lượng mặt trời – biểu tượng cho tinh thần thân thiện môi trường của người Úc.

Điều thú vị là BBQ xoá nhoà mọi ranh giới. CEO, thợ xây, giáo viên, sinh viên, người mới nhập cư, người bản địa - ai cũng đứng quanh cái bếp nướng như nhau. Không ai quan trọng hơn ai.

♠ Mặt trái của ngọn lửa
– khi BBQ trở thành nguy cơ sức khỏe
Dù BBQ là niềm vui, các nghiên cứu y học cảnh báo rằng ăn thịt nướng thường xuyên có thể tăng nguy cơ
ung thư.

Theo Cancer Council Australia, việc nướng thịt ở nhiệt độ cao tạo ra heterocyclic amines (HCA) và polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH) – hai hợp chất gây biến đổi DNA và có liên quan đến ung thư ruột và tuyến tụy. Tổ chức này khuyến cáo nên hạn chế nướng cháy, ướp thịt với chanh hoặc giấm để giảm hình thành HCA, và ăn kèm rau xanh để cân bằng.

Một nghiên cứu của Harvard Health Publishing cũng cho thấy, người ăn thịt nướng hơn 4 lần/tuần có nguy cơ mắc ung thư cao hơn 20–30% so với nhóm ăn ít hơn. Dù con số này không tuyệt đối, nó đủ để khiến người Úc – vốn yêu BBQ – bắt đầu suy nghĩ về cách nướng lành mạnh hơn.

♠ Nhưng rồi hạn hán và đại dịch ập đến…
Tưởng như BBQ là thứ bất biến trong đời sống Úc - nhưng rồi thiên nhiên và thời cuộc đã chứng minh rằng ngay cả miếng thịt nướng cũng có lúc phải nhường bước.

Lệnh cấm đốt ngoài trời vì hạn hán và cháy rừng
Khi nguy cơ cháy rừng tăng cao, chính quyền ban hành lệnh cấm đốt ngoài trời. Điều đó đồng nghĩa với việc:
• Không nhóm lửa
• Không đốt than
• Không BBQ bằng bếp gas di động
• Không tụ tập nướng thịt ở công viên

Và thế là, những buổi chiều cuối tuần vốn rộn ràng mùi thịt nướng bỗng trở nên im ắng. Công viên vắng
tiếng cười. Những chiếc bếp công cộng nằm đó, lạnh tanh, như thể đang giận dỗi vì bị bỏ quên.

Rồi đến đại dịch Covid-19
– khi BBQ trở thành “xa xỉ phẩm”
Nếu hạn hán khiến BBQ khó khăn, thì Covid-19 gần như “đóng băng” cả phong trào. Lệnh cấm tụ tập đông
người, giãn cách xã hội, đóng cửa công viên - tất cả khiến BBQ công cộng rơi vào trạng thái ngủ đông.

Không còn cảnh:
• 20 người đứng quanh một cái bếp
• Trẻ con tranh nhau miếng bánh mì kẹp xúc xích
• Người lớn cười nói ồn ào
• Mùi thịt nướng lan khắp bãi biển

Thay vào đó, người ta ở nhà, nướng vài miếng thịt trong sân sau, cố gắng giữ khoảng cách ngay cả với
hàng xóm bên kia hàng rào. Có người còn đùa:
“BBQ mà phải đứng cách nhau 1.5 mét thì còn gì là BBQ nữa.”

Phong trào BBQ công cộng - vốn là linh hồn của đời sống Úc - bỗng chốc trở nên lặng lẽ. Những chiếc bếp
công cộng bị niêm phong bằng băng đỏ, trông chẳng khác gì hiện trường vụ án. Người Úc nhìn cảnh đó mà
thấy… đau lòng hơn cả việc hết giấy vệ sinh trong siêu thị.

♠ BBQ – ngọn lửa của ký ức và sự chuyển mình
Giờ đây, khi chiều Úc xuống, những buổi BBQ không còn rộn ràng như xưa. Người ta vẫn nướng, nhưng lặng hơn, tinh tế hơn. Có thể vì nhịp sống hiện đại, có thể vì ý thức sức khỏe, hoặc đơn giản vì thế hệ mới thích sushi và salad hơn là xúc xích cháy cạnh.

Nhưng BBQ vẫn là một phần của ký ức tập thể – nơi người cha dạy con lật miếng thịt, nơi hàng xóm chia
nhau lon bia, nơi mùi khói hòa vào gió biển và tiếng cười vang lên giữa hoàng hôn.

♠ Ngọn lửa không tắt, chỉ đổi màu
BBQ ở Úc có thể không còn rộn ràng như thập niên 70, nhưng nó chưa bao giờ tắt.

BBQ Úc là một nét văn hoá vừa bình dân, vừa sâu sắc, vừa vui nhộn, vừa chân thành. Nó là nơi mọi người gặp nhau, cười với nhau, và đôi khi chỉ cần đứng cạnh nhau cũng đủ thấy ấm lòng. Dù có những giai đoạn khó khăn khiến phong trào BBQ công cộng chững lại, nhưng tinh thần ấy chưa bao giờ mất đi.

Vì cuối cùng, người Úc có thể thiếu nhiều thứ - nhưng thiếu BBQ thì… không được.

BBT Dân Việt News