Sydney, một đêm giữa mùa Thu. Trong khu dân cư yên tĩnh phía tây thành phố, nơi những hàng mimosa đứng im như đang giữ hơi thở, một người đàn ông trung niên bất ngờ mở cửa nhà, bước ra sân, đi thẳng đến hàng rào và bắt đầu… tưới cây. Không có gì lạ, ngoại trừ việc ông đang ngủ say, mắt mở nhưng không nhìn thấy gì, và chiếc bình tưới thì… không có nước.
Hàng xóm kể lại rằng họ đã quen với cảnh ấy. “Ổng tưới cây lúc 2 giờ sáng, mà cây thì chết khô,” một bà cụ
cười, “nhưng ổng không nhớ gì hết.”
Đó là thế giới của những người mộng du – những người lang thang trong đêm, không phải vì họ muốn, mà vì bộ não của họ quyết định mở cửa khi ý thức còn đang ngủ quên.
1. Khi đêm không còn là nơi để ngủ
Mộng du – hay somnambulism – là một trong những hiện tượng kỳ lạ nhất của đời sống con người. Nó khiến ta đặt câu hỏi: Con người là gì, nếu ngay cả trong giấc ngủ, ta vẫn có thể tự rời bỏ chính mình?
Theo các chuyên gia giấc ngủ tại Mỹ và Úc, mộng du xảy ra khi não bộ rơi vào trạng thái “nửa tỉnh nửa
mê”: phần điều khiển vận động bật sáng, trong khi phần ý thức vẫn chìm sâu trong giấc ngủ NREM. Kết quả
là một cơ thể hoạt động mà không có người lái – như chiếc xe tự tuột dốc trong khi chủ nhân còn đang mơ
thấy bữa ăn sáng.
Những người mộng du có thể làm đủ thứ: đi lại, mở cửa, ăn uống, dọn dẹp, nói chuyện, thậm chí lái xe. Một
số trường hợp được ghi nhận ở Mỹ còn… nấu ăn trong lúc ngủ, để lại bếp ga mở và cả một căn bếp như
vừa trải qua chiến dịch quân sự.
2. Một hiện tượng toàn cầu – không biên giới, không phân biệt
Nếu bạn nghĩ mộng du là chuyện của trẻ con, bạn đúng – nhưng chỉ đúng một phần.
• Ở Mỹ, ước tính 3.6% dân số từng mộng du ít nhất một lần trong đời.
• Ở Pháp, các nhà nghiên cứu tại Lyon ghi nhận trẻ em từ 4–8 tuổi là nhóm dễ gặp nhất.
• Ở Nhật, hiện tượng này được xem là “không hiếm nhưng ít được nói đến”, vì văn hóa Á Đông thường
né tránh các chủ đề liên quan đến giấc ngủ bất thường.
• Ở Trung Quốc, nhiều gia đình vẫn xem mộng du là dấu hiệu “tâm hồn bất an”, dù y học hiện đại đã giải
thích rõ ràng.
• Ở Úc, các bác sĩ giấc ngủ tại Melbourne cho biết họ gặp bệnh nhân mộng du “từ trẻ em đến CEO”.
Mộng du không chọn quốc tịch. Nó chỉ chọn… bộ não nào có cơ chế đánh thức hơi lỏng lẻo.
3. Vì sao con người mộng du? – Câu chuyện của một bộ não không chịu ngủ yên
Các nhà khoa học quốc tế đồng thuận rằng mộng du là kết quả của sự đánh thức không hoàn toàn từ giấc
ngủ sâu. Nhưng điều gì khiến bộ não “đánh thức nửa vời” như vậy?
• Di truyền
Nếu bố hoặc mẹ từng mộng du, khả năng con bị có thể lên đến 60%.Bộ não, xem ra, cũng có những thói
quen gia truyền.
• Stress và cảm xúc
Một nghiên cứu tại Ý cho thấy người mộng du có mức lo âu cao hơn bình thường. Não bộ căng thẳng giống như chiếc máy tính chạy quá nhiều tab - đến lúc ngủ cũng không chịu tắt.
• Thiếu ngủ
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Ngủ ít khiến não dễ “trượt” vào trạng thái nửa tỉnh nửa mê.
• Thuốc và chất kích thích
Một số thuốc an thần, chống trầm cảm, hoặc rượu có thể kích hoạt mộng du.
• Trẻ em
Não trẻ chưa hoàn thiện cơ chế “khóa vận động”, nên mộng du xảy ra như một phần phát triển.
4. Khi mộng du trở thành nguy hiểm
Phần lớn người mộng du chỉ đi lại vài phút rồi quay về giường. Nhưng cũng có những trường hợp khiến
người thân phải sống trong cảnh “nghe tiếng động là bật dậy”.
• Một phụ nữ ở Minnesota lái xe 15 km trong lúc ngủ.
• Một cậu bé ở Tokyo leo lên mái nhà chung cư.
• Một người đàn ông ở London rơi xuống cầu thang và gãy tay.
• Một sinh viên ở Hàn Quốc đi bộ ra đường ray tàu điện ngầm lúc 3 giờ sáng.
Những câu chuyện này không phải để hù dọa, mà để nhắc rằng mộng du không chỉ là chuyện “đi loanh quanh trong nhà”.
5. Tâm lý người mộng du – Những điều họ không nói ra
Người mộng du thường không nhớ gì, nhưng họ lại mang theo cảm giác:
• xấu hổ,
• lo lắng,
• sợ làm phiền người khác,
• sợ bị hiểu lầm là “không bình thường”.
Một số người kể rằng họ cảm thấy như “mình đã phản bội chính mình”, vì cơ thể làm điều họ không kiểm
soát được.
Nhưng sự thật là: họ không có lỗi. Đó chỉ là bộ não đang vận hành sai nhịp.
6. Điều trị – Khi khoa học đưa giấc ngủ trở về đúng đường
Không có “thuốc thần”, nhưng có nhiều cách hiệu quả:
• Vệ sinh giấc ngủ
• Ngủ đúng giờ
• Tránh màn hình trước khi ngủ
• Không uống rượu buổi tối
• Liệu pháp tâm lý
Đặc biệt hữu ích cho người bị stress hoặc sang chấn.
• Thuốc
Clonazepam hoặc thuốc chống trầm cảm ba vòng trong trường hợp nặng.
• Scheduled waking
Đánh thức người bệnh trước thời điểm họ thường mộng du – phương pháp được nhiều bác sĩ Mỹ và Úc
khuyến nghị.
• Biện pháp an toàn
• Khóa cửa
• Rào cầu thang
• Cất vật sắc nhọn
• Lắp chuông báo cửa
7. Chăm sóc người mộng du – Nghệ thuật của sự kiên nhẫn
Điều quan trọng nhất: đừng đánh thức họ bằng cách la hét.
Điều thứ hai: đừng cười cợt hay kể lại với giọng chế giễu.
Hãy:
• nhẹ nhàng dẫn họ về giường,
• quan sát tần suất,
• giúp họ giảm stress,
• và đưa đi khám nếu hành vi trở nên nguy hiểm.
Người mộng du không cần sự phán xét.Họ cần sự an toàn và cảm giác được hiểu.
8. Những câu chuyện thật – Khi người nổi tiếng cũng đi lạc trong đêm Mike Birbiglia – Mỹ
Danh hài Mỹ từng nhảy qua cửa sổ khách sạn trong lúc mộng du.
Anh sống sót, và kể lại câu chuyện trong bộ phim Sleepwalk With Me.
Keith Moon – Anh
Tay trống của The Who từng phá tung phòng khách sạn trong lúc mộng du.
Ban nhạc phải thuê người canh anh mỗi đêm.
Doanh nhân Nhật Bản (ẩn danh)
Bị cảnh sát tìm thấy trên tàu điện ngầm lúc 3 giờ sáng, mặc vest chỉnh tề, nhưng hoàn toàn vô thức.
Sinh viên Hàn Quốc
Đi bộ lên mái nhà ký túc xá, khiến trường phải lắp thêm rào chắn.
Những câu chuyện ấy cho thấy: mộng du không chừa ai – từ nghệ sĩ, doanh nhân đến sinh viên.
Kết luận: Mộng du – một bí ẩn dịu dàng của con người
Mộng du là một trong những minh chứng rõ ràng nhất rằng con người không chỉ sống bằng lý trí. Trong ta luôn có một phần vô thức, âm thầm hoạt động, đôi khi lạc lối, đôi khi gây phiền toái, nhưng cũng nhắc ta rằng con người là sinh vật phức tạp và mong manh.
Và nếu một đêm nào đó bạn nghe tiếng động trong nhà, thấy ai đó đi lại trong bóng tối, đừng vội hoảng sợ.
Có thể đó chỉ là một tâm hồn đang đi lạc trong giấc ngủ của chính mình.
