Tôi năm nay 62 tuổi, sống ở Úc từ cái thời tóc còn mượt, bụng còn thon, và cái chữ “scam” còn xa lạ như món phô mai xanh mốc. Vậy mà năm 2025 vừa rồi, tôi bị gạt… ba lần. Ba lần! Một người đàn ông Á châu tưởng đã chai mặt với đời, vậy mà vẫn bị tụi scammer nó “quất” cho ba phát đau điếng. Đến mức tôi phải ngồi xuống, pha ly trà nóng, mở máy tính, và quyết tâm tìm hiểu cho ra lẽ: người Úc bị gạt tới mức nào, nhất là trong mùa Phục Sinh – cái mùa lẽ ra để người ta ăn chocolate, đi lễ, và suy ngẫm về sự sống mới, chứ không phải để… mất tiền oan. Và trời ơi, càng tìm hiểu tôi càng muốn đập đầu vô tường.
NGƯỜI ÚC BỊ GẠT BAO NHIÊU TRONG NĂM 2025?
Theo báo cáo chính thức của National Anti‑Scam Centre công bố ngày 29/3/2026, người Úc trong năm 2025 đã mất 2.18 tỷ đô Úc chỉ tính những vụ có báo cáo. Tổng cộng có 481,523 báo cáo, trong đó 274,577 vụ có thiệt hại tài chính.
Nhưng đó chưa phải là toàn cảnh. Báo cáo của Cảnh sát Liên bang Úc (AFP) năm 2026 cho thấy tổng thiệt hại thực tế năm 2025 có thể lên đến 3.2 tỷ đô, vì nhiều nạn nhân không báo cáo – do xấu hổ, do nghĩ không lấy lại được, hoặc do… không biết bị gạt.
Tính trung bình, mỗi nạn nhân mất khoảng 17,300 Úc kim. Tôi đọc tới đây mà muốn xỉu. Ba lần tôi bị gạt cộng lại chưa tới mức đó, nhưng cũng đủ để tôi mất ngủ mấy đêm.
MÙA PHỤC SINH THÌ SAO?
Scamwatch không có thống kê riêng cho “mùa Phục Sinh”, nhưng dựa trên dữ liệu theo tháng, các tháng lễ hội – bao gồm tháng 3 và tháng 4 (thời gian có Lể Phục Sinh - Easter) – luôn có tăng đột biến các loại scam:
• Email phishing (đặc biệt giả mạo quà tặng, voucher, delivery)
• Shopping scam (giảm giá lễ hội, flash sale giả)
• Romance scam (lợi dụng tâm lý cô đơn mùa lễ)
• Charity scam (giả danh tổ chức từ thiện mùa Phục Sinh)
Dựa trên tỷ lệ trung bình năm 2025, ước tính mùa Phục Sinh chiếm khoảng 8–10% tổng số vụ scam trong năm, tương đương:
• 15,000–18,000 báo cáo
• Thiệt hại ước tính 170–220 triệu đô
Con số này không chính thức nhưng hoàn toàn phù hợp với mô hình phân bố theo mùa của Scamwatch.
AI BỊ GẠT NHIỀU NHẤT?
- Theo giới tính
Theo thống kê của SBS dựa trên dữ liệu Scamwatch năm 2025:
• Nam giới mất nhiều tiền hơn nữ giới
• Nam: 113.9 triệu đô chỉ riêng trong nhóm investment scam
• Nữ: 57.9 triệu đô.
Tôi đọc tới đây mà thở dài. Đàn ông tụi tôi đúng là dễ bị dụ bởi mấy cái “đầu tư lợi nhuận cao”, “cơ hội vàng”, “crypto tăng 300%”. Tụi scammer chỉ cần nói “bác ơi, cơ hội này hiếm lắm”, là tôi… mềm lòng.
- Theo độ tuổi
Cũng theo SBS:
• Trên 65 tuổi: mất 88.8 triệu đô – nhóm bị thiệt hại nặng nhất
• 55–64 tuổi: đứng thứ hai
Tôi nằm ngay trong nhóm “ngon mồi”. Không biết nên buồn hay nên tự an ủi rằng mình… bình thường như mọi người.
- Theo vùng miền
AFP 2026 cho biết:
• Người sống ở vùng nông thôn mất trung bình nhiều hơn (19,100 đô)
• Người thành thị bị nhiều hơn về số lượng
NHỮNG HÌNH THỨC LỪA GẠT PHỔ BIẾN NHẤT
Dựa trên các báo cáo 2025–2026:
- Investment scam – vua của mọi scam
• Thiệt hại: 837.7 triệu đô (ACCC)
• AFP 2026: lên tới 1.47 tỷ đô
Scammer hứa hẹn lợi nhuận cao, app giả, sàn giao dịch giả, chuyên dụ người lớn tuổi.
- Payment redirection scam
• Thiệt hại: 166.8 triệu đô
Doanh nghiệp và cá nhân đều bị: hóa đơn giả, email bị hack, chuyển tiền nhầm tài khoản.
- Romance scam
• Thiệt hại: 139.9 triệu đô
Tụi này đóng vai “người yêu online”, nói chuyện vài tháng rồi xin tiền.
- Phishing scam
• Thiệt hại: 97.6 triệu đô
Email, SMS, link giả, giả mạo ngân hàng, bưu điện, ATO.
- Remote access scam
• Thiệt hại: 69.9 triệu đô
Giả danh Telstra, NBN, Microsoft, nói máy bị virus rồi dụ cài phần mềm điều khiển.
- Emerging scam – “Pig
butchering”
AFP cảnh báo loại scam mới: kết hợp romance + investment, nuôi nạn nhân vài tháng rồi “thịt”.
Tiền bị gạt có lấy lại được không?
Tin buồn: rất khó. Theo AFP 2026:
• Tỷ lệ thu hồi chỉ 9%
• Trong 3.2 tỷ đô mất năm 2025, chỉ 289 triệu được lấy lại
- Lý do:
• Tiền chuyển ra nước ngoài rất nhanh
• Scammer dùng crypto, tài khoản ảo
• Nạn nhân báo trễ
• Ngân hàng không chịu trách nhiệm trong nhiều trường hợp Nói thiệt, tiền tôi mất coi như… “cúng dường cho đời”.
LÀM SAO ĐỂ TRÁNH BỊ GẠT TRONG MÙA PHỤC SINH?
Từ kinh nghiệm xương máu của tôi và lời khuyên của ACCC:
• Đừng tin bất kỳ tin nhắn nào yêu cầu bấm link
Dù là ATO, ngân hàng, bưu điện, hay “con gái ba đang kẹt tiền”.
• Không chuyển tiền cho ai bạn chưa từng gặp trực tiếp
Đặc biệt là “người yêu online”.
• Kiểm tra kỹ hóa đơn và email
Gọi trực tiếp công ty để xác nhận.
• Không cài phần mềm điều khiển máy tính khi có người lạ yêu cầu
Telstra, NBN, Microsoft không bao giờ làm vậy.
• Đầu tư thì phải qua sàn được ASIC cấp phép
Đừng tin “lợi nhuận 20%/ tháng”.
• Báo cáo ngay khi nghi ngờ Scamwatch, ReportCyber, ngân hàng – càng sớm càng tốt.
• Tự nhắc mình: “Không ai cho không ai cái gì”
Nếu nghe quá tốt, chắc chắn là scam.
Tôi sống ở Úc hơn 40 năm, trải qua đủ thứ: từ thời đi làm hãng thịt lạnh cóng tay, đến lúc mua được căn nhà nhỏ, nuôi con cái lớn khôn. Vậy mà chỉ trong một năm, tôi bị gạt ba lần. Không phải vì tôi dốt, mà vì tụi scammer nó quá tinh vi, quá chuyên nghiệp, quá… ác.
Mùa Phục Sinh là mùa hy vọng, mùa tái sinh. Nhưng với nhiều người Úc, nó lại là mùa… mất tiền. Tôi viết bài này không phải để than thân trách phận, mà để gióng lên hồi chuông cảnh báo: đừng để tụi scammer phá hỏng mùa lễ của mình.
Giữa thời buổi “củi châu gạo quế”, xăng tăng vọt, tiền điện tiền nước leo thang, chúng ta không thể để đồng tiền mồ hôi nước mắt rơi vào tay kẻ xấu.
Nếu một ông già 62 tuổi như tôi còn có thể học lại từ đầu cách tự bảo vệ mình, thì mọi người cũng làm được. Mùa Phục Sinh này, hãy cảnh giác, tỉnh táo, và giữ ví tiền thật chặt.
Chúc mọi người mùa Phục Sinh bình an – và không bị gạt.
(Tâm sự của một đồng hương
chia sẻ với Dân Việt News)
