6 giờ sáng.
Ở một thành phố Úc, con đường vẫn còn khá yên. Một chiếc xe chạy qua, chim kêu trên cây, một người hàng xóm dắt chó đi bộ. Mọi thứ sạch sẽ, trật tự và bình yên đến mức người ta có thể nghe rõ tiếng gió lướt qua hàng cây.
Ông Hùng đứng bên cửa sổ, tay cầm ly cà phê, và bỗng nhớ một buổi sáng ở Việt Nam.
Không hiểu sao ký ức lại đến đúng lúc ấy.
Ông nhớ tiếng xe máy nổ ngoài đường. Nhớ tiếng người gọi nhau từ nhà này sang nhà khác. Nhớ tiếng rao
kéo dài trong con hẻm. Nhớ mùi cà phê từ một quán nhỏ đầu đường. Nhớ một tô phở nóng, vài cọng rau thơm, chút hành lá và cả tiếng muỗng chạm nhẹ vào thành tô.
Những thứ ngày xưa ông chẳng bao giờ nghĩ sẽ nhớ.
Khi còn ở Việt Nam, người ta thường muốn một buổi sáng yên tĩnh. Muốn ngủ thêm một chút. Muốn đường phố bớt ồn. Muốn xe cộ đừng chen nhau. Có khi chỉ nghe một tiếng rao cũng thấy phiền.
Vậy mà sang Úc rồi, có khi lại nhớ tiếng ồn ấy.
Đó là điều kỳ lạ của nỗi nhớ.
Nó không chỉ nhớ những điều đẹp đẽ. Nó nhớ cả những điều từng làm mình khó chịu.
Một người xa quê có thể nhớ tiếng xe máy dù ngày xưa từng than: “Ồn quá!”
Có thể nhớ con đường đông dù ngày xưa từng nói: “Bao giờ mới hết kẹt xe?”
Có thể nhớ quán cà phê nhỏ dù ngày xưa chỉ ngồi đó mười lăm phút, uống hết một ly rồi đứng dậy đi làm.
Có người nhớ mùa mưa, mái tôn lộp bộp khi trời đổ nước. Có người nhớ cái nóng, tiếng ve, mùi đất sau cơn mưa. Có người nhớ tiếng dép của mẹ ngoài hành lang và câu gọi quen thuộc: “Dậy ăn sáng!”
Những ký ức ấy không nằm trong hộ chiếu.
Nó nằm trong con người.
Đối với người Việt sống lâu năm ở Úc, nỗi nhớ quê đôi khi cũng thay đổi theo tuổi tác.
Những năm đầu, người ta nhớ nhà. Sau mười năm, nhớ người. Sau hai mươi năm, nhớ một thời. Và sau ba
mươi năm, đôi khi nhớ chính mình của ngày xưa.
Đó là một loại nhớ rất đặc biệt: không phải nhớ một địa điểm, mà nhớ một phiên bản của mình.
Một chàng trai 25 tuổi, một cô gái 30 tuổi, một bà mẹ còn khỏe mạnh, một người cha chưa có mái tóc bạc, một đứa trẻ chạy chân trần ngoài sân. Tất cả vẫn sống trong ký ức, dù thời gian đã đi rất xa.
Có những người sang Úc khi còn khá trẻ. Họ đi làm, gây dựng gia đình, nuôi con. Hai mươi hay ba mươi năm trôi qua lúc nào không hay. Một ngày nhìn vào gương, họ chợt nhận ra tóc mình đã bạc, con cái đã lớn, bạn bè ngày trước mỗi người một nơi. Buổi sáng Việt Nam họ từng sống qua chỉ còn lại trong một vùng ký ức rất sâu.
Người ta thường hỏi:
“Anh có muốn về Việt Nam sống không?”
Câu hỏi ấy không dễ trả lời.
Bởi quê hương trong ký ức và quê hương hiện tại có thể không còn giống nhau.
Con đường cũ có thể đã đổi. Ngôi nhà không còn. Quán cà phê quen thuộc đã đóng cửa. Người hàng xóm ngày trước có thể đã chuyển đi. Bạn bè có người đã mất.
Và chính mình, khi trở về, cũng đã là một con người khác.
Nhưng điều đó không làm nỗi nhớ trở nên giả.
Nỗi nhớ không cần một địa chỉ.
Một bài hát cũ có thể đưa người ta về quê chỉ trong ba phút. Một món ăn có thể làm cả buổi chiều đổi khác. Một câu nói bằng giọng quê có thể khiến người nghe giữa một khu phố Úc bỗng quay đầu lại. Có người chỉ cần nghe tiếng rao “bánh mì đây!” trong một đoạn video, hay ngửi thấy mùi cà phê rang, là lòng đã chùng xuống.
Nỗi nhớ nhiều khi không báo trước; nó đến qua một mùi hương, âm thanh, món ăn hay một cái tên.
Vì vậy, người xa quê không nhất thiết phải chống lại nỗi nhớ.
Có thể sống cùng nó.
Nấu một món Việt vào cuối tuần. Gọi điện về cho một người thân. Gặp vài người bạn đồng hương. Nghe một bài hát cũ. Mở một tờ báo tiếng Việt. Kể cho con cháu một câu chuyện.
Những điều nhỏ ấy giúp ký ức trở thành một phần bình yên của cuộc sống, thay vì một nỗi buồn.
Và có một điều rất đẹp: chúng ta có thể tạo ra “một buổi sáng Việt Nam” ngay trên đất Úc.
Một tô phở bốc khói, ly cà phê đen, ổ bánh mì nóng giòn, tờ báo tiếng Việt trên bàn, một cuộc điện thoại với người thân, một câu chuyện với người bạn cũ.
Quê hương đôi khi có thể đến bằng một mùi hương.
Một âm thanh.
Một câu nói.
Một món ăn.
Có người cho rằng sống ở nước ngoài lâu thì sẽ quên quê.
Không hẳn.
Có thể cách nhớ thay đổi.
Ngày trẻ, người ta nhớ quê vì muốn trở về.
Tuổi trung niên, nhớ quê vì cha mẹ.
Tuổi già, nhớ quê vì những người đã mất.
Mỗi giai đoạn có một nỗi nhớ.
Nhưng tất cả đều là một phần của cuộc đời. Có lẽ vì thế, chúng ta nên kể cho con cháu nghe về những buổi sáng ngày xưa.
Không phải để nói rằng “ngày xưa tốt hơn bây giờ”.
Mà để chúng hiểu cha mẹ và ông bà từng sống như thế nào.
Một đứa trẻ sinh ra ở Úc có thể không hiểu tại sao ông nhớ tiếng rao.
Nó có thể hỏi:
“Ông ơi, tiếng rao có gì hay?”
Ông có thể cười:
“Ngày xưa ông nghe mỗi sáng, lúc đó chẳng thấy hay gì cả. Bây giờ muốn nghe lại cũng khó.”
Rồi ông kể:
“Ngày xưa ông đi học, buổi sáng có người bán bánh mì chạy xe đạp ngang nhà. Có người bán xôi, có người bán cà phê. Mẹ ông thường gọi ông dậy ăn sáng…”
Đứa trẻ bắt đầu hình dung.
Một con đường hiện ra, một căn nhà, một chiếc xe đạp, một người mẹ, một cậu bé đi học. Từ câu chuyện của ông, một phần quê hương bắt đầu có hình hài trong trí tưởng tượng của trẻ em.
Đó chính là cách ký ức được truyền từ người này sang người khác.
Không cần một bài học dài hay những lời lớn lao về “cội nguồn”. Chỉ cần kể một câu chuyện thật.
Có lẽ điều người xa quê cần giữ không phải là từng âm thanh, từng con đường của quá khứ, mà là cảm giác thuộc về nơi mình đã lớn lên.
Một buổi sáng Việt Nam có thể đã qua từ mấy chục năm trước.
Nhưng nó vẫn có thể trở về trong một buổi sáng rất bình thường ở Úc.
Ông Hùng đặt ly cà phê xuống. Ngoài cửa sổ, thành phố bắt đầu thức dậy. Một chiếc xe buýt chạy ngang. Người ta mở cửa hàng. Một người mẹ dắt con đi học.
Ông nhìn ra đường và mỉm cười.
Ông biết mình đang ở Úc.
Đây là nơi ông đã sống phần lớn cuộc đời trưởng thành, nơi con cái ông lớn lên.
Nhưng ở đâu đó trong ông vẫn có một buổi sáng Việt Nam.
Nó có tiếng rao.
Có tiếng xe máy.
Có khói xe.
Có mùi cà phê.
Có tiếng mẹ gọi.
Có một con đường cũ.
Có một người trẻ đang đi đâu đó, chưa biết rằng nhiều chục năm sau, mình sẽ nhớ buổi sáng ấy đến vậy.
Và có lẽ, đó cũng là một cách quê hương ở lại với con người.
Không ồn ào.
Không đòi hỏi.
Chỉ thỉnh thoảng trở về, rất nhẹ, trong một buổi sáng bình thường.
BBT Dân Việt News
