Tối nay ở Adelaide, trời trong đến mức nhìn lên là thấy trăng như một chiếc đĩa sứ ai treo lơ lửng trên mái nhà. Tôi ngồi với người bạn thân trong sân sau, pha ấm trà Ô Long, gió Nam thổi qua hàng cây bạch đàn nghe xào xạc. Trăng đẹp vậy mà lòng tôi lại nặng như có ai đặt một hòn đá lên ngực.

Tôi nói với bạn mình: “Có khi nào ông nghĩ một ngày nào đó con người sẽ làm hư mặt trăng không?”

Bạn tôi cười, tưởng tôi nói chơi. Nhưng tôi không đùa. Vì càng đọc tin tức, càng thấy người ta đang làm những chuyện… không giống chuyện của loài người nữa.

- Khoa học tiến bộ – và những bước chân đầu tiên lên trăng

Từ năm 1969, khi Neil Armstrong đặt dấu chân đầu tiên lên mặt trăng, nhân loại đã mở ra một cuộc chạy đua không bao giờ tắt. NASA, ESA, Roscosmos, CNSA, JAXA… mỗi quốc gia một tham vọng, một chương trình, một giấc mơ.

Theo NASA, hiện có hơn 100 nhiệm vụ thám hiểm Mặt Trăng đã được thực hiện hoặc đang lên kế hoạch. Trung Quốc đã cho tàu thám hiểm hạ cánh ở mặt khuất của trăng. Ấn Độ đưa Chandrayaan-3 đáp xuống vùng cực Nam. Mỹ chuẩn bị đưa người trở lại trong chương trình Artemis.

Khoa học tiến bộ, đó là điều tốt. Nhưng tiến bộ mà thiếu lòng nhân, đôi khi lại thành tai họa.

Tôi đọc một nghiên cứu của Journal of Space Safety Engineering nói rằng nếu con người khai thác tài nguyên Mặt Trăng một cách ồ ạt, bụi mặt trăng có thể bị khuấy lên, lan vào quỹ đạo, gây hiệu ứng phản chiếu ánh sáng bất thường. Một báo cáo của NASA năm 2023 cũng cảnh báo việc xây dựng các cơ sở lớn trên bề mặt có thể làm thay đổi cách ánh sáng phản xạ xuống Trái Đất.

Nghe vậy, tôi rùng mình. Trăng mà đổi màu, thì Trung Thu còn gì?

- Giả thiết: một ngày nào đó, con người gây gổ trên mặt trăng

Tôi nói bâng quơ: “Giả sử một ngày nào đó, trên mặt trăng có người cãi nhau, gây gổ, tranh giành lãnh thổ. Các ông nghĩ chuyện đó không thể xảy ra hả?”

Mọi người im. Vì mấy ổng biết tôi nói đúng.

Lịch sử loài người có bao giờ yên đâu. Đất liền còn gây chiến, biển còn tranh chấp, thì mặt trăng – một vùng đất không ai sở hữu – lại càng dễ thành nơi để người ta thử sức mạnh.

Một nghiên cứu của International Space Governance Review năm 2024 cảnh báo rằng khi các quốc gia bắt đầu xây dựng căn cứ, khai thác Helium-3, hay đặt trạm năng lượng mặt trời trên trăng, nguy cơ xung đột sẽ tăng mạnh. Không phải vì người ta cần ánh sáng trăng, mà vì người ta cần lợi ích.

Tôi thở dài: “Chỉ cần họ làm một cái nhà máy năng lượng to tổ bố trên đó, ánh sáng trăng sẽ không còn vàng dịu nữa. Ban đêm có khi nóng như lò nướng.”

Mấy ông bạn nhìn tôi, rồi nhìn trăng. Họ không cười nữa.

- Nếu trăng không còn vàng dịu – Trung Thu sẽ đi đâu?

Tôi nhớ hồi nhỏ ở Huế, mỗi mùa Trung Thu, trăng vàng như mật ong. Bưởi bổ hoa, bánh nướng thơm, đèn lồng giấy kiếng đỏ rực. Trẻ con chạy chân trần trên sân đình, cười như pháo nổ.

Trăng vàng là linh hồn của Trung Thu. Không có trăng vàng, Trung Thu chỉ còn là một cái lễ hội… thiếu trái tim.

Theo nghiên cứu của Cultural Astronomy Journal, ánh sáng trăng có ảnh hưởng lớn đến cảm xúc con người. Ánh trăng dịu làm tăng serotonin, giúp con người cảm thấy bình yên, gợi ký ức, tạo cảm giác đoàn viên.

Nếu ánh trăng bị biến dạng – quá sáng, quá nóng, hoặc phản chiếu màu kim loại – cảm xúc ấy sẽ mất.

Tôi nói với các bạn: “Trung Thu mà trăng sáng như đèn pha, trẻ con nhìn lên thấy chói mắt, người lớn nhìn lên thấy nóng mặt… thì Trung Thu còn nghĩa lý gì nữa?”

Ai nấy gật đầu, buồn như tôi.

- Nỗi oán trách lồng trong tiếc nuối

Tôi không oán khoa học. Tôi chỉ oán cái cách con người dùng khoa học để chứng minh sức mạnh, thay vì để giữ gìn vẻ đẹp.

Tôi không oán những người lên mặt trăng. Tôi chỉ oán cái ý nghĩ rằng họ có thể làm chủ một thứ vốn thuộc về tất cả nhân loại.

Tôi không oán những nhà máy, những trạm năng lượng, những dự án khai thác. Tôi chỉ oán cái viễn cảnh một ngày nào đó, trăng không còn là trăng – mà chỉ là một tấm gương kim loại phản chiếu ánh sáng nhân tạo.

Tôi tiếc. Tiếc cho những đứa trẻ sau này có thể sẽ không biết trăng vàng là gì. Tiếc cho những mùa Trung Thu sẽ mất đi cái dịu dàng vốn có. Tiếc cho những người Việt xa xứ - như tôi - vốn đã thiếu hương quê, nay lại thiếu luôn cả ánh trăng quê nhà.

- Một ông trung niên ở Adelaide và nỗi buồn tư lự

Một ông bạn rót thêm trà. Tôi nhìn trăng, rồi nói như tự sự: “Ở Adelaide này, Trung Thu đã lặng lẽ lắm rồi.
Nếu mai đây trăng cũng bị làm hư, thì Trung Thu chắc chỉ còn trong ký ức.”

Ổng hỏi: “Vậy anh nghĩ con người có nên lên mặt trăng nữa không?”

Tôi cười buồn: “Lên thì cứ lên. Nhưng đừng làm hư nó. Trăng là thứ duy nhất còn giữ được sự dịu dàng của nhân loại.”

Tôi nhớ một nghiên cứu của Human Emotion & Environment Review nói rằng con người cần những biểu tượng tự nhiên để giữ thăng bằng cảm xúc. Trăng là một trong những biểu tượng ấy. Trăng giúp người ta cảm thấy mình nhỏ bé, giúp người ta biết trân trọng nhau, giúp người ta nhớ về quê hương.

Nếu trăng bị làm hư, con người sẽ mất một phần tâm hồn.

- Trung Thu còn hay mất – tùy vào cách con người đối xử với trăng

Tôi nhìn lên bầu trời Adelaide. Trăng vẫn vàng. Vẫn dịu. Vẫn như đang thở.

Nhưng tôi biết, nếu một ngày nào đó trăng bị con người làm cho méo mó, nóng nảy, sáng chói… thì Trung Thu sẽ không còn là Trung Thu nữa.

Không phải vì bánh mất ngon. Không phải vì đèn lồng mất đẹp. Không phải vì trẻ con mất vui.

Mà vì trăng mất dịu dàng.

Và khi trăng mất dịu dàng, con người cũng mất một phần dịu dàng của mình.

Tôi nâng chén trà, thở dài: “Chỉ mong người ta đừng làm hư mặt trăng. Vì nếu trăng còn nguyên, thì Trung Thu còn nguyên.”

Mấy ông bạn nhìn tôi, rồi nhìn trăng. Một người nói nhỏ: “Ừ, trăng mà hư… thì lòng người cũng hư theo.”

Tôi không đáp. Chỉ ngồi đó, nhìn vầng trăng vàng như một ký ức đang cố giữ mình khỏi bị xóa đi.

Thái Nguyên (bạn đọc Dân Việt News)