Ông già tám mươi tuổi ấy – tức là tôi đây – sống ở Úc đã hơn nửa đời người, vậy mà mỗi buổi chiều ngồi bên cửa sổ nhìn nắng đổ xuống những mái nhà yên bình của Sydney, lòng vẫn cứ bâng khuâng nghĩ về một điều tưởng như xa xỉ: một thành phố thật sự an nhiên. Không phải an nhiên theo kiểu “cầu cho trời yên biển lặng”, mà là an nhiên được xây bằng trí tuệ, bằng công nghệ, bằng lòng nhân ái của con người.

Tôi đã sống đủ lâu để thấy thế giới thay đổi chóng mặt: từ chiếc radio chạy pin đến điện thoại thông minh, từ xe hơi chạy xăng đến xe tự lái, từ những khu phố yên bình đến những bản tin đầy tiếng súng. Và càng già, tôi càng thấm thía một điều: văn minh không nằm ở việc chế tạo được bao nhiêu vũ khí tối tân, mà ở việc con người có thể sống với nhau an toàn đến mức nào.

Thành phố nơi người ta không còn phải chạy trốn nỗi sợ
Tôi nhớ trong Kinh Thánh (bản Anh ngữ) có câu:
“Seek the welfare of the city… for in its welfare you will find your welfare.” (Jeremiah 29:7) - tạm dịch “Hãy tìm kiếm sự thịnh vượng của thành phố… vì trong sự thịnh vượng của thành phố, ta sẽ tìm thấy sự thịnh vượng của chính mình.” Tôi đọc câu đó hồi còn trẻ, nhưng phải đến tuổi tám mươi mới thấm: một thành phố bình an là phúc của tất cả mọi người.

Thành phố nơi lòng người hiền hòa như nước
Phật cũng dạy rằng “Hận thù không thể dập tắt bằng hận thù, chỉ bằng tình thương.” (Dhammapada 5)

Tôi nghĩ mãi về câu đó. Nếu thế giới chịu nghe lời Phật, chắc người ta đã bớt chế tạo vũ khí, bớt bắn nhau, bớt thù hằn.

Vậy nên, tôi mơ về Thành phố An Nhiên – không phải thành phố trong truyện cổ tích, mà là thành phố hoàn toàn có thể xây được, nếu nhân loại chịu đổi hướng.

Thành phố nơi công nghệ trở thành người bạn hiền
Tôi đọc nhiều nghiên cứu về “thành phố thông minh”, “đô thị nhân bản”, “smart sustainable cities”. Người ta nói nhiều đến triết lý human‑centered - đặt con người làm trung tâm của mọi thiết kế. Các nhà nghiên cứu ở châu Âu và Trung Đông đã nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó nâng chất lượng sống của cư dân, chứ không phải để phô trương hay kiểm soát quá mức.

Tôi thích cách họ nghĩ: công nghệ không phải là ông kẹ, mà là người bạn già tận tụy.

Ở Thành phố An Nhiên của tôi, xe cộ không còn là mối đe dọa. Chúng được trang bị hệ thống cảm biến 360 độ, trí tuệ nhân tạo phân tích từng chuyển động, từng ánh mắt buồn ngủ của người lái. Nếu tôi - một ông già tám mươi - lỡ gật gù sau bữa trưa, chiếc xe sẽ nhẹ nhàng đánh lái vào làn an toàn, rồi nói bằng giọng dịu dàng như con gái tôi:“Ba nghỉ chút đi, để con lái.”

Tai nạn giao thông? Ở đây, nó chỉ còn nằm trong bảo tàng, cạnh chiếc điện thoại quay số và máy đánh chữ.

Thành phố nơi kẻ xấu không có đất diễn
Tôi từng sống ở Sài Gòn thời còn nghèo, từng bị giật mất cái đồng hồ Seiko quý như vàng. Cảm giác bất an ấy theo tôi đến tận tuổi già. Nhưng ở Thành phố An Nhiên, tôi muốn mọi người – nhất là người già và trẻ nhỏ – không phải sống trong nỗi lo ấy.

Hệ thống camera thông minh không chỉ ghi hình mà còn phân tích hành vi, dự đoán rủi ro. Một nghiên cứu của UNECE mô tả các thành phố bền vững là những nơi công nghệ được dùng để nâng cao chất lượng sống, tăng an toàn, và đảm bảo sự bền vững xã hội.

Bởi thế, nếu một kẻ mang dao lảng vảng trong đám đông, hệ thống sẽ gửi tin nhắn cảnh báo ngay vào điện thoại hắn: “Vật bạn mang theo có thể gây nguy hiểm. Vui lòng rời khỏi khu vực.”

Nếu hắn không nghe, lực lượng an ninh - được hỗ trợ bởi AI - sẽ tiếp cận nhẹ nhàng, không còi hụ, không rượt
đuổi, không bạo lực. Người dân xung quanh được hướng dẫn rời đi theo lối an toàn. Không ai hoảng loạn. Không
ai bị thương.

Tôi tin rằng một xã hội văn minh là xã hội ngăn chặn nguy hiểm trước khi nó xảy ra, chứ không phải đợi đến khi
đổ máu rồi mới xử lý.

Thành phố nơi người già được chăm sóc bằng sự tử tế của công nghệ Ở tuổi tám mươi, tôi hiểu rõ nhất nỗi sợ của người già: sợ té ngã, sợ quên thuốc, sợ sống một mình. Nhưng công nghệ ngày nay đã đủ tiến bộ để biến những nỗi sợ ấy thành chuyện nhỏ.

Nhà của người già trong Thành phố An Nhiên có cảm biến phát hiện té ngã, hệ thống nhắc uống thuốc, robot hỗ trợ sinh hoạt. Không phải robot lạnh lùng, mà là robot được thiết kế theo triết lý “human‑centered” – như trong các nghiên cứu của MIT về thành phố nhân bản, nơi công nghệ phải phục vụ nhu cầu sinh học và cảm xúc của con người.

Nếu tôi lỡ quên tắt bếp, hệ thống sẽ tự tắt và gửi tin nhắn cho con trai tôi: “Ba vẫn ổn, chỉ quên tắt bếp thôi.”
Công nghệ không thay thế tình thân, nhưng giúp tình thân bớt nặng nhọc.

Thành phố nơi trẻ em lớn lên mà không biết sợ
Tôi có cháu ngoại. Mỗi lần cháu đi học, tôi lại nhớ những bản tin về bạo lực, tai nạn, bắt cóc. Nhưng ở Thành
phố An Nhiên, trẻ em được bảo vệ từ lúc bước chân ra khỏi nhà.

Xe buýt thông minh có cảm biến theo dõi nhịp tim, vị trí, nhiệt độ cơ thể từng đứa trẻ. Công viên có hệ thống giám sát an toàn nhưng không xâm phạm riêng tư. Trẻ con được chạy nhảy, cười đùa, khám phá thế giới mà không phải nghe cha mẹ dặn:“Đi đường nhớ coi chừng xe.” Một thành phố văn minh là thành phố nơi trẻ em được lớn lên mà không biết sợ.

Thành phố nơi con người tin tưởng lẫn nhau
Tôi đã sống qua chiến tranh, qua thời bao cấp, qua những năm tháng mà người ta nghi ngờ nhau chỉ vì một
miếng ăn. Nhưng tôi tin rằng khi an ninh được đảm bảo, khi rủi ro được giảm thiểu, khi mọi hành vi xấu đều bị phát hiện sớm, con người sẽ bắt đầu tin nhau hơn.

Không cần khóa cửa ba lớp. Không cần nhìn người lạ bằng ánh mắt cảnh giác. Không cần sống trong nỗi lo “lỡ có chuyện gì”. Niềm tin – thứ tài sản quý nhất của xã hội – được phục hồi.

Thành phố An Nhiên không phải giấc mơ viển vông
Những nghiên cứu về đô thị thông minh, từ Kharkiv đến Erbil, từ Songdo đến Masdar, đều chỉ ra rằng công nghệ hoàn toàn có thể tạo ra những thành phố an toàn, bền vững và nhân bản, miễn là chúng ta đặt con người làm trung tâm.

Vấn đề không phải là có làm được hay không, mà là chúng ta có muốn làm hay không.

Nếu các quốc gia dành một phần nhỏ ngân sách quân sự để xây dựng những hệ thống an toàn, những công
nghệ phòng ngừa, những đô thị nhân bản… thì thế giới đã khác biết bao.

Tôi không còn nhiều thời gian để thấy Thành phố An Nhiên thành hình. Nhưng tôi tin rằng con cháu tôi - và cả cháu của bạn - sẽ sống trong một thế giới tốt đẹp hơn nếu nhân loại chịu đổi hướng: từ chạy đua vũ khí sang chạy đua bảo vệ con người.

Kinh Thánh nói về một “thành phố tương lai”. Kinh Phật nói về “cõi an bình”. Còn tôi - ông già hơn tám mươi - chỉ xin một thành phố nơi con người được sống mà không phải sợ.

Biết đâu một ngày nào đó, tiếng súng sẽ chỉ còn vang lên trong phim ảnh, còn ngoài đời chỉ còn tiếng cười, tiếng trẻ con gọi nhau, và tiếng gió thổi qua những con đường bình yên của Thành phố An Nhiên.

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)