Anh Hòa ơi, trước khi ông xách vali sang Sydney chơi với chúng tôi, tôi phải dặn một điều: người Úc nói
chuyện rất dễ chịu, nhưng cái dễ chịu ấy đôi khi đi kèm với sự thẳng thắn đến mức người Việt mình nghe xong có thể phải ngồi im vài giây để tự hỏi: “Ủa, mình vừa làm gì phật lòng người ta vậy?”
Tôi nói thế không phải để dọa. Sống ở Sydney nhiều năm, tôi nhận ra điều thú vị nhất của xứ sở này không chỉ nằm ở nhà hát Con Sò hay những bãi biển xanh ngắt, mà nằm ngay trong cách người ta nói với nhau mỗi ngày — đặc biệt là khi bất đồng ý kiến.
- Nói cho nhanh, nghe cho rõ
Ở quê mình, một cuộc trò chuyện thường cần nhiều lớp đệm: lựa lời, nhìn sắc mặt, cân nhắc tuổi tác, địa vị,
rồi mới nói điều thật sự muốn nói. Còn ở Úc, người ta có xu hướng nói thẳng điều mình nghĩ, điều mình muốn và cả điều mình không đồng ý. Theo SBS Cultural Atlas, giao tiếp tại Úc thường trực tiếp, ít câu nệ thứ bậc và chuộng cách diễn đạt rõ ràng. Tuy nhiên, sự thẳng thắn ấy vẫn được làm mềm bằng giọng nhẹ nhàng, chút hài hước và tinh thần “no worries” — không sao đâu.
Nói nôm na, người ta có thể không thích ý tưởng của ông, nhưng điều đó chưa chắc có nghĩa là họ không thích ông.
- Một cuộc tranh luận không phải là một cuộc chiến
Hồi mới sang, tôi từng nghĩ rằng một cuộc họp mà ai cũng bình thản thì hẳn mọi người đã đồng thuận. Cho đến khi một anh đồng nghiệp trẻ thẳng thừng bảo ý tưởng của trưởng nhóm chưa ổn. Tôi giật mình chờ xem có ai cau mày hay bỏ ra ngoài không. Không ai cả. Trưởng nhóm chỉ hỏi: “All right, what would you suggest instead?” — Được rồi, vậy cậu đề nghị phương án nào?
Thế là họ tiếp tục trao đổi, phản biện, rồi tan họp rủ nhau đi uống cà phê. Tôi mới hiểu: ở đây, phản bác không đồng nghĩa với xúc phạm. Trong nhiều môi trường làm việc tại Úc, nhân viên được khuyến khích nêu ý kiến và góp ý với cấp trên. Quan trọng là lập luận có cơ sở, chứ không phải ai nói với ai.
Dĩ nhiên, không phải mọi công ty đều là thiên đường dân chủ. Vẫn có sếp khó tính, vẫn có quyết định được định sẵn. Nhưng nhìn chung, sự bình đẳng trong giao tiếp là nét văn hóa đáng chú ý. Một nhân viên có thể gọi quản lý bằng tên riêng, nói “Tôi không đồng ý” rồi giải thích vì sao — và vẫn được đánh giá là người có trách nhiệm.
- Thẳng thắn không đồng nghĩa thô lỗ
Ông đừng hiểu lầm rằng người Úc xem sự thẳng thắn như giấy phép để nói năng bất chấp cảm xúc người khác. Thẳng thắn và thô lỗ là hai chuyện khác nhau. Trong công việc, họ có thể nói: “I don’t think this will work” — Tôi không nghĩ cách này sẽ hiệu quả. Nghe có vẻ lạnh, nhưng nếu nói bằng giọng bình thường, đó chỉ là đánh giá phương án, không phải chê bai cá nhân.
Cơ quan Fair Work Ombudsman của Úc nhấn mạnh: giao tiếp hiệu quả là trung thực, rõ ràng và tôn trọng người nghe. Tôi từng bị góp ý rằng phần chuẩn bị của mình chưa đủ thuyết phục. Ban đầu hơi tự ái, nhưng rồi người đồng nghiệp chỉ rõ chỗ thiếu dữ liệu, đề nghị bổ sung nguồn thông tin. Không có màn “Tôi rất quý tinh thần làm việc của anh, nhưng…” kéo dài lê thê. Tôi nhận ra: đôi khi sự rõ ràng chính là một hình thức tôn trọng. Người ta không bắt mình đoán xem họ nghĩ gì.
Tất nhiên, thẳng thắn cũng cần đúng lúc, đúng chỗ. Phê bình ai đó trước đám đông khác hẳn với việc góp ý riêng. Người biết giao tiếp không phải người nói hết mọi điều mình nghĩ, mà là người biết nói sao cho người khác có thể nghe và hiểu.
- “No worries” – cụm từ thần kỳ
Nếu có một cụm từ ông sẽ nghe nhiều đến mức tưởng người Úc chỉ có đúng hai từ trong vốn tiếng Anh, thì đó là “no worries”. Ông cảm ơn người phục vụ, họ cười: “No worries.” Ông xin lỗi vì chắn đường ai đó, người ấy đáp: “No worries, mate.” Ông nhờ đồng nghiệp giúp việc nhỏ, rồi áy náy nói rằng đã làm phiền — câu trả lời vẫn là “No worries.”
Bốn cách diễn đạt tiếng Việt, đôi khi chỉ cần hai từ tiếng Anh. Theo nghiên cứu của Pam Peters và Isabelle Burke (World Englishes, 2025), “no worries” không chỉ là lời đáp khi được cảm ơn, mà còn là cách làm dịu tình huống, giảm cảm giác phiền toái và duy trì bầu không khí thân thiện, bình đẳng. Nó giống như chiếc khăn mềm phủ lên những va chạm nhỏ trong đời sống.
Nhưng ông nhớ nhé, “no worries” không phải lúc nào cũng có nghĩa là chẳng có gì đáng lo. Trong công việc,
đôi khi nó chỉ là cách xác nhận rằng người ta đã nhận được yêu cầu. Nếu vấn đề nghiêm trọng mà người ta vẫn nói “no worries”, thì tốt nhất ông nên kiểm tra lại. Tôi từng thấy một người bạn mới sang Úc hiểu cụm từ này theo nghĩa đen đến mức mỗi lần nghe ai nói vậy, anh lại thở phào như vừa được cấp giấy miễn lo âu trọn đời. Giá mà có loại giấy ấy thật, chắc dân Sydney đã xếp hàng từ lâu!
- Tranh luận xong, vẫn có thể là bạn
Một điều tôi thích ở văn hóa Úc là: bất đồng trong công việc không nhất thiết kéo dài sang đời sống riêng. Hai người có thể tranh luận gay gắt về ngân sách hay thời hạn dự án, nhưng đến giờ nghỉ vẫn rủ nhau đi xem bóng đá, ăn trưa, nói chuyện con cái, thời tiết hay giá nhà — đề tài khiến mọi cuộc cà phê kéo dài thêm nửa tiếng.
Ở đây, người ta cố tách ý kiến khỏi con người. Tôi không đồng ý với điều anh nói, không có nghĩa tôi phủ nhận anh là người tử tế. Tôi nghĩ anh sai trong vấn đề này, không có nghĩa mọi điều anh từng nói đều sai. Tất nhiên, vẫn có người dễ tự ái, nhưng nhìn chung, việc xem tranh luận như phần bình thường của quá trình tìm giải pháp giúp người ta bất đồng mà không đoạn tuyệt.
Muốn học cách tranh luận của người Úc, ông đừng chỉ học nói thẳng. Hãy học cả cách lắng nghe câu trả lời mình không thích, cách chấp nhận rằng người khác có thể đúng, và cách thay đổi ý kiến mà không cảm thấy danh dự bị tổn thương. Nói cho nhanh thì dễ, nghe cho hết mới khó.
- Hài hước – chiếc cầu nối sau bất đồng
Người Úc có một vũ khí giao tiếp đặc biệt: hài hước, nhất là kiểu tự trào và châm biếm khô khan. Họ có thể gọi buổi họp dài lê thê là “a bit of a nightmare” rồi cười tỉnh bơ, hoặc đùa về chính sai sót của mình. Một câu đùa nhẹ có thể xóa đi căng thẳng sau khi hai người vừa tranh luận. Tuy nhiên, hài hước Úc cũng dễ khiến người mới đến bối rối — một lời chê đôi khi là trêu thân mật, một lời khen có thể được nói bằng giọng tỉnh bơ đến mức người nghe không biết nên vui hay nên kiểm tra lại.
Bởi vậy, đừng vội kết luận chỉ từ một câu nói. Và nhất là, đừng thử châm biếm ngay tuần đầu tiên. Một câu đùa đúng lúc giúp ông hòa nhập; một câu đùa sai chỗ có thể khiến cả bàn ăn im phăng phắc. Khi ấy, “no worries” chưa chắc cứu nổi tình hình.
- Giữa Sydney và Hội An, học cách hiểu nhau
Tôi kể những điều này không phải để bảo văn hóa Úc hay hơn văn hóa Việt. Người Việt có cái tinh tế của việc đọc nét mặt, nghe điều chưa nói và giữ cho người đối diện một lối thoát khi họ khó xử. Người Úc, ngược lại, dạy ta sự minh bạch, tinh thần bình đẳng và khả năng bất đồng mà không biến bất đồng thành
chuyện riêng tư.
Hai cách ấy không cần loại trừ nhau. Ta có thể nói rõ mà vẫn dịu dàng, phản biện mà không xúc phạm, từ chối mà không lạnh lùng, và giữ hòa mà không phải che giấu suy nghĩ thật của mình.
Khi ông sang Sydney, có lẽ ông sẽ gặp người nói chuyện nhanh, trả lời gọn, gọi ông bằng tên riêng chỉ sau vài phút làm quen. Có người sẽ phản bác ý kiến của ông ngay trên bàn ăn, rồi vui vẻ gắp cho ông một miếng thịt nướng. Có người sẽ cảm ơn ông bằng một nụ cười và hai tiếng “no worries”, nhẹ như thể trên đời chẳng có gì đáng để bận lòng.
Cứ thong thả mà quan sát, ông ạ. Đừng vội nghĩ sự thẳng thắn là lạnh lùng, cũng đừng nhầm sự thân thiện với thân thiết. Mọi mối quan hệ đều cần thời gian để hiểu nhau.
Tôi vẫn nghĩ, sống giữa một thành phố đa văn hóa như Sydney, điều quý nhất không phải là học cách nói giống người bản xứ, mà là học cách hiểu người khác mà không đánh mất cách sống của mình.
Và nếu một ngày nào đó, trong lúc hai chúng ta ngồi bên bờ biển, ông tranh luận với tôi về chuyện Sydney hay Hội An đáng sống hơn, tôi xin ông cứ nói thẳng. Tôi sẽ đưa ra lý lẽ của mình. Ông đưa ra lý lẽ của ông. Ai thắng thì chưa biết.
Nhưng sau đó, chúng ta vẫn gọi thêm hai ly cà phê.
BBT Dân Việt News
