Tôi đến New South Wales vào một buổi chiều mùa xuân, khi gió biển từ phía Thái Bình Dương thổi vào thành phố Sydney mang theo hơi ấm và mùi muối mằn mặn. Những ngày đầu, tôi thường cảm thấy mình như một chiếc lá lạc giữa khu rừng xa lạ: mọi thứ đều mới, đều rộng lớn, đều khiến tôi vừa háo hức vừa bối rối. Nhưng rồi, trong một chuyến đi bộ dọc những triền đá sa thạch phía Bắc Sydney, tôi bắt gặp một điều khiến trái tim mình khựng lại: một bông hoa đỏ rực, tròn đầy, như một ngọn lửa nhỏ đang cháy giữa màu xanh thẫm của rừng.

Đó là lần đầu tiên tôi nhìn thấy waratah — loài hoa mà người dân nơi đây vẫn gọi bằng giọng đầy tự hào. Tôi không biết vì sao mình lại đứng lặng thật lâu trước nó. Có lẽ vì màu đỏ ấy quá mãnh liệt, quá sống động, như thể nó đang nói với tôi rằng: “Ở đây, sự sống luôn bền bỉ, ngay cả trên những tảng đá khô cằn nhất.”

Waratah – không chỉ của NSW, nhưng NSW là nơi nó rực rỡ nhất
Sau lần gặp gỡ tình cờ ấy, tôi bắt đầu tìm hiểu về waratah. Tôi ngạc nhiên khi biết rằng waratah không chỉ có ở NSW.

Theo các tài liệu thực vật học, waratah thuộc chi Telopea, gồm năm loài, phân bố ở vùng đông nam nước Úc — bao gồm New South Wales, Victoria và Tasmania.

Tuy nhiên, loài nổi tiếng và được yêu mến nhất chính là Telopea speciosissima, hay còn gọi là NSW waratah, loài đặc hữu của tiểu bang này và cũng là biểu tượng chính thức của NSW.

Tôi đọc thêm và biết rằng waratah thường mọc trên các dãy đá sa thạch, trong tầng dưới của rừng, từ vùng Gibraltar Range ở phía bắc đến Lake Conjola ở phía nam của NSW. Điều đó giải thích vì sao tôi lại bắt gặp nó trong chuyến đi bộ hôm ấy — nó đang ở đúng nơi nó thuộc về.

Đời sống sinh học của waratah – một vẻ đẹp được rèn luyện từ khắc nghiệt
Tôi càng tìm hiểu, càng thấy waratah giống như một biểu tượng của sự kiên cường. Cây waratah có thể cao đến bốn mét, với những chiếc lá dày, xanh đậm, mép răng cưa sắc nét. Nhưng điều khiến tôi say mê nhất chính là cấu trúc hoa của nó.

Waratah không phải chỉ là một bông hoa. Thực ra, cái mà ta nhìn thấy là một cụm hoa gồm hàng trăm hoa nhỏ li ti, kết lại thành một đầu hoa lớn, tròn, rực rỡ — một đặc điểm điển hình của họ Proteaceae, nhóm thực vật cổ xưa của Nam bán cầu.

Hoa nở vào mùa xuân, thường từ tháng 9 đến tháng 11. Mỗi đầu hoa có thể rộng đến 15 cm, đỏ thắm như lửa. Tôi đọc rằng waratah là loài rất “khó tính”: nó cần đất thoát nước tốt, thường mọc ở nơi khô ráo, và đặc biệt thích nghi với môi trường sau cháy rừng. Những mầm non của nó có thể bật lên mạnh mẽ từ gốc sau khi lửa đi qua — như thể nó được sinh ra để tái sinh từ tro tàn.

Tại sao NSW chọn waratah làm biểu tượng?
Tôi từng tự hỏi: trong vô vàn loài hoa đẹp của nước Úc, vì sao NSW lại chọn waratah? Câu trả lời đến với tôi khi đọc các tài liệu lịch sử: waratah được chọn làm biểu tượng chính thức của New South Wales vào năm 1962.

Lý do không chỉ vì vẻ đẹp rực rỡ của nó, mà còn vì ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Với nhiều cộng đồng dân bản địa Úc, waratah mang giá trị tinh thần, tượng trưng cho sự kết nối với đất mẹ và tổ tiên. Còn với người dân NSW hiện đại, waratah là biểu tượng của sức mạnh, sự bền bỉ và khả năng hồi sinh — những phẩm chất mà vùng đất này luôn tự hào.

Tôi cảm thấy điều đó thật đúng. Khi nhìn waratah, tôi thấy một tinh thần không chịu khuất phục, một vẻ đẹp được tôi luyện qua khắc nghiệt — cũng giống như hành trình của những người nhập cư như tôi, phải học cách đứng vững, thích nghi và nở hoa ở một nơi xa lạ.

Ai là người đầu tiên tìm ra waratah?
Trong hành trình tìm hiểu, tôi cố gắng truy tìm câu hỏi: Ai là người đầu tiên phát hiện và mô tả waratah?

Theo các ghi chép thực vật học, waratah được mô tả khoa học lần đầu bởi James Edward Smith vào cuối thế kỷ 18, dựa trên mẫu vật thu thập trong những chuyến thám hiểm đầu tiên của người châu Âu tại Úc. Dù các nguồn không ghi rõ khoảnh khắc “tình cờ” nào dẫn đến việc phát hiện, nhưng nhiều tài liệu cho thấy các nhà thực vật học thời kỳ thuộc địa đã rất nhanh chóng chú ý đến waratah vì hình dáng quá nổi bật của nó.

Tôi tưởng tượng khoảnh khắc ấy: một nhà thám hiểm người châu Âu, giữa khu rừng xa lạ, bất chợt nhìn thấy một khối đỏ rực như ngọn lửa giữa nền xanh thẫm. Chắc hẳn ông ta cũng đã đứng lặng như tôi, cảm thấy mình vừa chạm vào một điều thiêng liêng của đất trời.

Waratah trong nghiên cứu và văn học
Tôi bất ngờ khi biết rằng waratah không chỉ là biểu tượng, mà còn là đối tượng nghiên cứu khoa học hiện đại. Năm 2022, các nhà khoa học tại Đại học New South Wales (UNSW, Sydney) đã giải mã bộ gen của waratah, mở ra hiểu biết mới về sự tiến hóa và khả năng thích nghi của loài hoa này, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và cháy rừng ngày càng gia tăng .

Ngoài khoa học, waratah cũng xuất hiện trong văn hóa và nghệ thuật Úc. Nhiều tác phẩm hội họa, thơ ca và truyện dân gian của người Úc bản địa đã nhắc đến waratah như một biểu tượng của tình yêu, sự hy sinh và tái sinh. Dù không phải lúc nào cũng được ghi chép đầy đủ, nhưng waratah đã sống trong trí tưởng tượng của con người nơi đây từ rất lâu trước khi nó trở thành biểu tượng chính thức.

Waratah và tôi – một mối dây kết nối thầm lặng
Mỗi lần nhìn thấy waratah, tôi lại nhớ đến những ngày đầu nhập cư: lạc lõng, bỡ ngỡ, nhưng cũng đầy hy vọng. Waratah dạy tôi rằng vẻ đẹp không phải lúc nào cũng mềm mại; đôi khi, vẻ đẹp đến từ sự mạnh mẽ, từ khả năng đứng vững giữa đất đá khô cằn.

Tôi bắt đầu nhận ra rằng mình không còn là chiếc lá lạc lõng nữa. Tôi đang dần bén rễ, dần hiểu, dần yêu vùng đất này. Và waratah — với sắc đỏ cháy bỏng — đã trở thành một phần trong hành trình ấy.

BBT Dân Việt News