Mười năm trước, tôi đến Adelaide với một chiếc vali cũ và rất nhiều hy vọng. Ngày ấy, tôi là một Việt kiều mới toanh, đi đâu cũng ngơ ngác như khách lạ. Bây giờ thì khác. Tôi biết khu nào bán rau rẻ, quán nào có tô
phở ngon, tiệm bánh mì nào nướng thịt thơm đúng mùi quê nhà.
Nhưng có một thứ mà sau ngần ấy năm ở Úc tôi vẫn chưa bao giờ thật sự thấy thoải mái.
Đó là những cuộc điện thoại tiếng Anh nói nhanh như gió.
Tiếng Anh của tôi không đến nỗi tệ. Công việc, họp hành, nói chuyện với hàng xóm đều ổn cả. Thế nhưng
lâu lâu lại có những cuộc gọi mà người ở đầu dây bên kia dùng toàn thuật ngữ chuyên môn, giọng nghiêm nghị như sắp công bố một tin động trời. Khi ấy tôi hiểu được tám phần, hai phần còn lại phải dựa vào suy đoán.
Ngày trước, tôi thường cười cho qua.
Nhưng rồi tôi nhận ra có những cuộc gọi không thể cho qua được.
Bởi đó có thể là cuộc gọi của kẻ lừa đảo.
Khi tiếng Anh không phải là trở ngại lớn nhất
Nhiều người nghĩ những nạn nhân bị lừa chủ yếu là người không biết tiếng Anh. Thực tế không hẳn vậy.
Tôi từng gặp nhiều cô chú trong cộng đồng người Việt làm ăn rất giỏi, nuôi con thành tài, quản lý tiền bạc đâu ra đó. Vậy mà chỉ cần điện thoại reo, ai đó tự xưng là cảnh sát, nhân viên cơ quan di trú hay Sở Thuế Úc, họ lập tức trở nên lo lắng.
Không phải vì vấn đề hiểu biết. Mà vì sợ.
Người nhập cư nào cũng có những mối quan tâm rất thực tế. Visa liên quan đến tương lai gia đình. Thuế liên quan đến công việc và tài sản. Những vấn đề pháp lý luôn khiến người ta bất an.
Kẻ lừa đảo hiểu điều đó rất rõ.
Chúng biết chỉ cần nhắc đến những từ như visa, tax debt, investigation hay arrest là nhiều người đã cảm thấy lạnh gáy. Chúng không cần bạn nói tiếng Anh giỏi. Chúng chỉ cần bạn hoảng sợ.
Một buổi sáng bình thường, khi bạn đang pha trà, điện thoại reo. Một giọng nói tự động thông báo hồ sơ thị thực có vấn đề nghiêm trọng và nếu không giải quyết ngay lập tức, cảnh sát có thể vào cuộc.
Bạn chỉ nghe rõ hai chữ “visa” và “police”.
Thế là cốc trà bỗng chẳng còn thơm nữa.
Cái bẫy mang tên “khẩn cấp”
Điểm chung của hầu hết các vụ lừa đảo qua điện thoại là tạo cảm giác thời gian đang cạn dần.
“Ông phải thanh toán trong vòng 30 phút.”
“Nếu không tài khoản sẽ bị đóng băng.”
“Cảnh sát sẽ tới nhà hôm nay.”
Nghe những lời ấy, ai mà chẳng thấy bất an.
Nhưng chính cảm giác cấp bách mới là chiếc bẫy quan trọng nhất.
Khi hoảng loạn, người ta thường bỏ qua những câu hỏi đáng lẽ phải được đặt ra. Tại sao cơ quan chính phủ
lại giải quyết việc quan trọng bằng một cuộc gọi đe dọa? Tại sao không cho thời gian xác minh? Tại sao lại yêu cầu chuyển tiền gấp?
Thực tế, các cơ quan chính thức ở Úc không làm việc theo kiểu “30 phút không phản hồi là coi như xong đời”. Những vấn đề nghiêm túc luôn có quy trình và có thời gian kiểm tra.
Nếu người gọi tỏ ra cáu gắt khi bạn muốn xác minh, đó thường là tín hiệu đáng nghi nhất.
Câu tiếng Anh đáng giá nhất
Qua nhiều câu chuyện trong cộng đồng, tôi nhận ra biện pháp phòng vệ hiệu quả nhất đôi khi lại đơn giản đến bất ngờ.
Đó là biết dừng lại.
Dừng trước khi chuyển tiền.
Dừng trước khi đọc mã xác nhận.
Dừng trước khi bấm vào đường dẫn gửi qua tin nhắn.
Bạn không cần tranh cãi với người gọi.
Chỉ cần nói:
“I need some time to check this.”
Tôi cần thời gian để kiểm tra việc này.
Hoặc:
“I will contact the organisation directly.”
Tôi sẽ liên hệ trực tiếp với cơ quan đó.
Nói xong rồi cúp máy.
Đơn giản như vậy.
Câu nói ấy giúp bạn lấy lại quyền chủ động trong tình huống mà kẻ gian đang cố đẩy bạn vào trạng thái sợ hãi.
Đừng trao chìa khóa cho người lạ
Trong các vụ lừa đảo hiện nay, thứ mà kẻ gian thường tìm cách moi được không chỉ là tiền, mà còn là mật khẩu,mã PIN hoặc mã OTP.
OTP là viết tắt của One-Time Password, tức mật khẩu sử dụng một lần. Mã này thường được gửi tới điện thoại khi bạn đăng nhập tài khoản ngân hàng, chuyển tiền, thay đổi mật khẩu hoặc xác nhận giao dịch trực tuyến.
Hãy tưởng tượng tài khoản ngân hàng là ngôi nhà của bạn.
Mật khẩu là chìa khóa cửa.
Mã PIN là khóa cổng.
Còn OTP là chiếc chìa khóa cuối cùng dẫn tới nơi cất giữ tài sản.
Không ai trao chìa khóa nhà cho người lạ ngoài phố.
Vậy thì cũng đừng trao mã OTP cho người tự xưng là nhân viên ngân hàng hay cơ quan chức năng.
Nguyên tắc rất rõ ràng:
Không đọc OTP cho người chủ động gọi tới.
Không đăng nhập qua các đường dẫn lạ.
Không cài phần mềm cho phép người khác điều khiển điện thoại hoặc máy tính từ xa.
Ngày nay, ngoài việc khóa cửa nhà, chúng ta còn phải học cách khóa những cánh cửa vô hình trên môi trường số.
Visa, thuế và cảnh sát
Đối với nhiều người Việt mới định cư, ba nỗi lo lớn nhất thường là visa, thuế và pháp luật.
Đó cũng là ba vai diễn mà bọn lừa đảo thích sử dụng nhất.
Chúng giả danh nhân viên ATO để báo còn nợ thuế.
Chúng giả danh cơ quan di trú để nói hồ sơ visa gặp vấn đề.
Chúng giả danh cảnh sát và đọc đúng tên tuổi, địa chỉ hoặc ngày sinh nhằm tạo cảm giác đáng tin.
Nhưng cần nhớ rằng việc ai đó biết thông tin cá nhân của bạn không chứng minh được họ là nhân viên chính phủ.
Ngày nay dữ liệu có thể bị thu thập từ rất nhiều nguồn.
Nỗi sợ không phải là bằng chứng.
Mọi thông tin quan trọng đều cần được kiểm chứng qua các kênh chính thức.
Nếu nghi ngờ liên quan đến visa, hãy kiểm tra trên trang của Bộ Nội vụ Úc.
Nếu liên quan đến thuế, hãy liên hệ trực tiếp với ATO.
Đừng vội chuyển tiền chỉ vì lời đe dọa của người xa lạ.
Không hiểu thì hỏi
Người Việt mình có một tính rất đáng quý là thích tự lực cánh sinh.
Nhưng đôi khi đức tính đó lại khiến nhiều người gặp rủi ro.
Nhiều cô chú nhận được thư tiếng Anh khó hiểu nhưng ngại hỏi con cháu. Nhiều người nhận cuộc gọi đáng ngờ nhưng sợ bị đánh giá là không biết tiếng Anh nên cố tự giải quyết.
Trong khi đó, bảo vệ tài sản không phải là cuộc thi xem ai giỏi hơn ai.
Hỏi người thân không làm mình kém đi.
Ngược lại, đó là sự cẩn trọng.
Tại Úc, những người chưa tự tin với tiếng Anh có thể sử dụng dịch vụ thông dịch TIS National qua số 131 450, hoạt động suốt ngày đêm.Đây là nguồn hỗ trợ rất hữu ích mà không phải ai cũng nhớ tới.
Một nguyên tắc gia đình đơn giản
Trong gia đình tôi có một quy tắc rất dễ nhớ.
Bất cứ khi nào có người yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin ngân hàng, đọc mã xác nhận hoặc đe dọa bắt giữ, phải gọi cho người thân trước khi làm bất cứ điều gì.
Quan trọng nhất là không ai bị trách mắng vì đã gọi hỏi trước.
Một cuộc điện thoại kéo dài năm phút có thể cứu cả khoản tiền tích góp nhiều năm.
Nếu chẳng may đã cung cấp thông tin ngân hàng hoặc thông tin cá nhân, hãy liên hệ ngân hàng ngay lập tức, đổi mật khẩu liên quan, gọi IDCARE theo số 1800 595 160 và báo cáo sự việc cho cơ quan chức năng.
Đừng im lặng vì xấu hổ.
Mất tiền đã là điều đáng tiếc. Im lặng chỉ khiến thiệt hại lớn hơn.
Sau mười năm sống ở Adelaide, tôi hiểu rằng hòa nhập không chỉ là biết đường sá hay siêu thị nào giảm
giá. Hòa nhập còn là biết cách sử dụng những hệ thống bảo vệ mình trước các cạm bẫy ngày càng tinh vi.
Và đôi khi, điều quan trọng nhất không nằm trong một cuốn từ điển dày hàng nghìn trang.
Nó chỉ gói gọn trong ba bước rất đơn giản:
DỪNG LẠI. KIỂM TRA. HỎI.
Dừng trước khi hành động.
Kiểm tra bằng nguồn chính thức.
Hỏi người thân hoặc thông dịch viên khi chưa chắc chắn.
Bởi suy cho cùng, kẻ lừa đảo chỉ cần bạn sợ hãi và im lặng.
Còn người thân chỉ cần bạn nhấc điện thoại lên gọi.
Và nếu phải chọn một câu tiếng Anh có thể giúp giữ lại cả gia tài, tôi vẫn chọn câu ấy:
“I need some time to check this.”
Tôi cần thời gian để kiểm tra việc này.
Đôi khi, sự bình tĩnh bắt đầu từ một câu nói rất ngắn. Và cả một gia tài cũng được giữ lại từ chính khoảnh khắc bình tĩnh đó.
BBT Dân Việt News
Nguồn tham khảo:
• Department of Home Affairs
• Australian Taxation Office
•TIS National (131 450)
• DCARE (1800 595 160).
