Một câu nói mà những người đang trầm cảm rất dễ nghe: "Buồn thì rồi sẽ hết. Nghĩ tích cực lên là được."


Lời khuyên ấy có thể xuất phát từ thiện ý. Nhưng với một người đang thực sự mắc trầm cảm, nó đôi khi giống như bảo một người đang sốt cao bốn mươi độ rằng: "Cố lên, đừng nóng nữa."


Bởi vì, trầm cảm chưa bao giờ đơn giản chỉ là cảm giác buồn.


Buồn là một cảm xúc tự nhiên của con người. Mất đi người thân, thất bại trong công việc hay một cuộc hôn nhân đổ vỡ đều có thể khiến chúng ta đau khổ. Nhưng theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trầm cảm khác hẳn với những dao động cảm xúc thông thường. Một giai đoạn trầm cảm thường kéo dài phần lớn thời gian
trong ngày, gần như mỗi ngày và kéo dài ít nhất hai tuần. Đi kèm với đó là sự xáo trộn về giấc ngủ, ăn uống, năng lượng, khả năng tập trung, lòng tự trọng và hy vọng vào tương lai.


Nói một cách ngắn gọn: Buồn là một cảm xúc thoáng qua. Còn trầm cảm là một căn bệnh ảnh hưởng sâu sắc đến cả tâm trí, cơ thể lẫn toàn bộ đời sống.


 Không phải cứ khóc mới là trầm cảm

Một trong những điều khiến trầm cảm dễ bị bỏ sót là nó không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng nước mắt.


Có người không khóc mà trở nên trống rỗng. Có người không nói "tôi buồn" mà lại thường xuyên cáu gắt với mọi thứ xung quanh. Có người vẫn đi làm, vẫn gặp bạn bè, vẫn cười nói xã giao, nhưng bên trong cảm thấy mình đang hoàn toàn cạn kiệt.


Họ mất dần hứng thú với những điều trước đây từng rất yêu thích. Một buổi họp mặt bạn bè từng mang lại niềm vui, nay trở thành một việc phải gồng mình cố gắng. Món ăn yêu thích trở nên vô vị. Mỗi buổi sáng thức dậy không còn là sự bắt đầu của một ngày mới, mà chỉ là cảm giác ngao ngán: "Lại phải sống thêm một ngày nữa."


Các dấu hiệu có thể bao gồm mệt mỏi, khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi khẩu vị, khó tập trung, cảm giác bản thân vô giá trị hoặc tự thu mình lại.


Vì vậy, thay vì chỉ hỏi: "Người ấy có buồn không?", hãy hỏi một câu quan trọng hơn: "Người ấy có còn sống được cuộc đời như trước hay không?"


- Khi người ta bắt đầu mất chính mình

Trầm cảm thường không đến với một tiếng động lớn. Nó bò vào cuộc sống rất âm thầm.


Đó có thể là một người từng thích chăm cây nhưng nay không còn muốn bước ra vườn. Một người vốn thích
trò chuyện với con cháu nhưng bắt đầu đóng chặt cửa phòng. Một người từng chăm chút bản thân nay chẳng còn quan tâm đến áo quần, tóc tai. Có người ngủ rất nhiều nhưng lúc thức dậy vẫn kiệt sức, hoặc đầu óc dường như không còn đủ sức để đưa ra những quyết định đơn giản nhất.


Đó là lúc chúng ta cần nhìn nhận vấn đề bằng con mắt y khoa chứ không chỉ bằng chuẩn mực đạo đức. Không nên vội gán cho họ những nhãn gán như lười biếng, yếu đuối, ích kỷ hay thiếu nghị lực.


Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH) lưu ý rằng trầm cảm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng suy nghĩ, làm việc và giao tiếp. Đặc biệt, không phải ai bị trầm cảm cũng có các triệu chứng rập khuôn giống hệt nhau.


- Vậy trầm cảm từ đâu mà ra?

Không có một nguyên nhân duy nhất. WHO cho biết đây là kết quả từ sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố
sinh học, tâm lý và xã hội. Những biến cố như mất mát, sang chấn (trauma - những cú sốc tinh thần lớn và đau đớn để lại hệ lụy lâu dài bên trong tâm trí người bệnh lạm dụng hay áp lực kéo dài đều có th làm tăng nguy cơ.


Điều đó giải thích vì sao cùng gặp một sự cố, một người có thể buồn vài tháng rồi hồi phục, còn người khác lại rơi vào giai đoạn trầm cảm cần điều trị. Không ai nên bị phán xét chỉ vì họ "không mạnh mẽ bằng người khác".


 Điều trị: Đừng chỉ bảo người bệnh "cố lên"

Trầm cảm hoàn toàn có thể điều trị được. Theo WHO, có những phương pháp trị liệu tâm lý hiệu quả và trong nhiều trường hợp, thuốc cũng được sử dụng tùy theo mức độ của bệnh nhân.


Quá trình điều trị thường bao gồm:


Tâm lý trị liệu: Các liệu pháp như Trị liệu Nhận thức Hành vi (CBT) giúp bệnh nhân nhận diện những suy
nghĩ tiêu cực, từ đó học cách ứng phó thực tế hơn và từng bước trở lại với các hoạt động có ý nghĩa. Ngoài ra, Trị liệu Liên cá nhân (IPT) tập trung giải quyết các mâu thuẫn và tổn thương trong mối quan hệ.


Thuốc chống trầm cảm: Với mức độ vừa hoặc nặng, thuốc giúp cân bằng lại các chất hóa học trong não. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là không tự ý mua thuốc, đổi liều hoặc ngưng thuốc đột ngột. Tổ chức Beyond Blue khuyến cáo việc thay đổi thuốc bắt buộc phải có sự hướng dẫn giảm dần từ bác sĩ.


Thay đổi lối sống: Vận động, ngủ đều đặn, hạn chế rượu bia và duy trì kết nối xã hội sẽ hỗ trợ rất tốt cho quá trình phục hồi. Dù vậy, lối sống lành mạnh chỉ là một phần hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn việc điều trị chuyên môn khi bệnh đã nặng.


Nếu nhận thấy bản thân hoặc người thân có những thay đổi rõ rệt kéo dài từ hai tuần trở lên, hãy bắt đầu bằng bốn bước:


• Bước 1: Đừng tự chẩn đoán. Hãy ghi chép lại các thay đổi về giấc ngủ, khẩu vị và tâm trạng.


• Bước 2: Nói với một người đáng tin cậy. Chỉ cần câu nói: "Dạo này tôi không ổn, tôi cần sự giúp đỡ" đã
là một bước tiến lớn.


• Bước 3: Gặp bác sĩ đa khoa (GP). Bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể, loại trừ các bệnh lý khác và giới thiệu đến
chuyên gia tâm thần khi cần.


• Bước 4: Kiên nhẫn. Điều trị trầm cảm cần thời gian để tìm đúng phương pháp và chuyên gia phù hợp.


Khi tín hiệu trở nên cấp bách

Có những lúc trầm cảm vượt khỏi phạm vi của một bài báo thông thường.


Nếu một người bắt đầu nói: "Tôi không muốn sống nữa", "Mọi người sẽ tốt hơn nếu không có tôi", hoặc có các hành vi như cho đi tài sản quý giá, viết di chúc bất thường, tìm kiếm công cụ tự sát – tuyệt đối đừng xem đó là lời dọa dẫm vu vơ. NIMH khuyến cáo cần tìm sự trợ giúp ngay lập tức.


Tại Australia, nếu có nguy cơ trước mắt, hãy gọi ngay 000 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất. Người đang trong khủng hoảng cũng có thể liên hệ tổng đài Lifeline 13 11 14 (hoạt động 24/7).


 Đừng nói "hãy vui lên"- Hãy nói "tôi ở đây"

Người trầm cảm không cần những bài diễn thuyết dài dòng hay lời khuyên giáo điều. Họ cần một người sẵn
sàng ngồi bên cạnh.


Bạn không cần tìm ngay đáp án, cũng không cần hứa hẹn: "Mọi chuyện rồi sẽ tốt đẹp." Chỉ cần một câu nói chân thành: "Tôi thấy bạn đang rất mệt. Tôi không phán xét bạn. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm người giúp bạn."


Trầm cảm không phải là thất bại của nhân cách, không phải thiếu đức tin, lười biếng hay yếu đuối, và càng không phải điều đáng xấu hổ. Đó là một tình trạng sức khỏe có thể nhận diện và chữa trị.


Trầm cảm có thể khiến một người nhìn cuộc đời như một đường hầm không ánh sáng. Nhưng việc họ chưa nhìn thấy lối ra không có nghĩa là lối ra không tồn tại. Có điều trị, có sự hỗ trợ và luôn có hy vọng. Điều đầu tiên là đừng để họ phải đi một mình trong bóng tối ấy.

BBT Dân Việt News