Cứ mỗi khi trở lại sở làm hay gặp người quen sau tuần lễ mừng Xuân, đón Tết, người ta thường hỏi nhau “Sao, Tết này thế nào? Tiệc tùng, du lịch hay nằm nhà bó rọ?” Điều này chỉ ra rằng, một “cái Tết” nhưng thiên hạ vui hưởng theo nhiều hình thức khác nhau.
Tết Nguyên đán, với người Việt, chưa bao giờ chỉ là một dịp lễ. Nó là nhịp tim của văn hoá, là khoảnh khắc cả cộng đồng cùng “đổi không khí”, cùng nhìn lại một năm đã qua và mở ra một năm mới với hy vọng. Nhưng điều thú vị là: dù cùng chung một cái Tết, mỗi người lại hưởng Tết theo một cách khác nhau. Có người “ăn Tết”, có
người “chơi Tết”, và cũng có người “nghỉ Tết”.Ba trạng thái ấy không chỉ phản ảnh lựa chọn cá nhân, mà còn soi chiếu những biến đổi xã hội, kinh tế và tâm lý của người Việt trong thời hiện đại.
ĂN TẾT – NỖI NHỚ VỊ QUÊ CỦA NGƯỜI VIỆT XA XỨ
Với cộng đồng người Việt ở Úc hay ở bất kỳ xứ sở nào xa quê, Tết là dịp trở về để “ăn Tết” đúng nghĩa. Không phải chỉ là ăn món ngon, mà là ăn lại ký ức, ăn lại hương vị tuổi thơ, ăn lại cảm giác được thuộc về một nơi.
Ở Úc, dù cộng đồng người Việt đông đúc, dù chợ Tết rộn ràng, vẫn thiếu một thứ gì đó rất khó gọi tên: cái không khí. Không khí của đường phố đông đúc, của tiếng pháo ngày xưa, của mùi nhang trầm trong nhà, của tiếng chúc tụng rộn ràng. Vì thế, khi về Việt Nam, người Việt xa xứ thường chọn “ăn Tết” như một cách bù đắp.
Họ đi các khu du lịch, không chỉ để ngắm cảnh mà để thưởng thức những món ăn mà ở nước ngoài khó có thể tìm được đúng vị: bánh tét miền Tây, thịt kho nước dừa, củ kiệu tôm khô, bún mắm, bánh xèo, chè trôi nước nóng hổi ngày đầu năm. Các hàng quán trong dịp Tết cũng chiều khách hơn, mở cửa nhiều hơn, phục vụ những
món “đặc sản Tết” mà người xa quê thèm đến nao lòng.
Ngày xưa, “ăn Tết” là ăn trong nhà, ăn với gia đình, ăn những món mẹ nấu, ăn để no và để lấy may. Ngày nay, “ăn Tết” của người Việt xa xứ lại mang màu sắc du lịch – họ ăn để tìm lại bản sắc, để cảm nhận mình vẫn còn gốc rễ. Tết trở thành một hành trình ẩm thực – văn hoá, nơi mỗi món ăn là một mảnh ký ức được đánh thức.
CHƠI TẾT – MỞ RỘNG TẦM NHÌN “ĐI CHO BIẾT ĐÓ BIẾT ĐÂY”
Trái ngược với người Việt ở nước ngoài về quê để ăn Tết, nhiều người Việt trong nước lại chọn ra nước ngoài để… chơi Tết.
Ngày xưa, “chơi Tết” chỉ quanh quẩn trong làng: đi chúc Tết họ hàng, đi hội đình, xem múa lân, đánh đu, kéo co. Cái “chơi” ấy mang tính cộng đồng, gắn với văn hoá làng xã, khu phố.
Ngày nay, “chơi Tết” đã mang một ý nghĩa khác: đi xa, đi rộng, đi để mở mắt, mở lòng. Nhiều gia đình chọn Tết là dịp du lịch nước ngoài: Nhật, Hàn, Thái, Singapore, Úc, châu Âu… Không chỉ để nghỉ ngơi, mà còn để “ra điều ta đi”, để có chuyện kể lại với bạn bè, người quen: “Năm nay nhà tui đi Nhật ngắm tuyết”, “Tết này tụi nhỏ được qua Hàn trượt băng”, “Đi Thái Tết vui lắm, đồ ăn ngon mà rẻ”.
Tâm lý “đi để kể” không phải là khoe khoang, mà là một dạng nhu cầu xã hội rất Việt Nam: chia sẻ trải nghiệm như một cách khẳng định sự trưởng thành, sự thành đạt, sự mở mang.
Nếu ngày xưa, người ta tự hào vì nhà có bánh chưng xanh, có mâm “tứ quả” (măng cầu, dừa,đủ, xoài) đẹp, có bộ đồ mới, có mai vàng rực rỡ, có cành đào khoe sắc thắm… thì ngày nay, nhiều người tự hào vì có chuyến đi xa. Tết trở thành một dịp để “đổi gió”, để tạm thoát khỏi nhịp sống quen thuộc, để nhìn thế giới rộng lớn hơn – và rồi quay về với một câu chuyện mới.
NGHỈ TẾT – TRẠNG THÁI LẶNG LẼ CỦA NHỮNG BẬC CAO NIÊN
Trong khi người trẻ ăn Tết hoặc chơi Tết, nhiều bậc cao niên lại chọn – hoặc buộc phải chọn – “nghỉ Tết”.
Ngày xưa, người già là trung tâm của Tết. Nhà nào cũng quây quần bên ông bà, chờ nghe lời chúc, chờ nhận lì xì, chờ được ăn bữa cơm sum họp. Tết là của người già, vì họ là gốc rễ của gia đình.
Ngày nay, nhịp sống thay đổi. Con cháu đi làm xa, đi du lịch, đi ăn Tết ở những nơi đông vui. Người già ở nhà, nghỉ ngơi, giữ nhà, chăm cây mai, trông mâm cỗ, chờ con cháu về.
“Nghỉ Tết” của họ không phải là buồn, mà là một dạng bình yên. Họ không còn sức để chen chúc, không còn hứng thú với những chuyến đi dài. Họ chọn ở nhà, xem lại những chương trình Tết, pha ấm trà, nghe tiếng pháo hoa từ xa, và mỉm cười khi con cháu gửi hình ảnh từ những nơi họ đang vui chơi hay ăn uống.
Nhưng cũng có một nỗi chênh vênh nhẹ: Tết ngày nay không còn chậm như Tết xưa. Người già đôi khi cảm thấy mình đứng bên lề của sự náo nhiệt. Họ nghỉ Tết, nhưng trong lòng vẫn mong một tiếng cửa mở, một bước chân quen, một lời chúc đầu năm từ con cháu… và sự việc này nay thành ra hiếm hoi so với ngày các cụ còn trong thời tráng niên ngược về trước.
BA TRẠNG THÁI – BA TÂM THẾ – MỘT CÁI TẾT CHUNG
Điều thú vị là: dù ăn Tết, chơi Tết hay nghỉ Tết, tất cả đều xoay quanh một nhu cầu chung: tìm lại sự cân bằng.
• Người Việt xa xứ ăn Tết để cân bằng nỗi nhớ quê.
• Người Việt trong nước chơi Tết để cân bằng áp lực công việc, để mở rộng tầm nhìn.
• Người già nghỉ Tết để cân bằng sức khỏe và nhịp sống chậm của tuổi già.
Ngày xưa, Tết là của gia đình, của cộng đồng, của sự sum họp. Mọi người đều ở nhà, đều ăn Tết theo cùng một cách. Ngày nay, Tết phân hoá thành nhiều trạng thái khác nhau, phản ảnh sự đa dạng của đời sống hiện đại. Nhưng dù khác nhau, tất cả vẫn hướng về một điểm chung: Tết là thời điểm để con người trở về với chính mình.
Tết xưa – Tết nay: Khác nhau nhưng không mất nhau
Tết xưa chậm, Tết nay nhanh.
Tết xưa gói trong làng, Tết nay mở ra thế giới.
Tết xưa là sum họp, Tết nay là lựa chọn cá nhân.
Nhưng điều cốt lõi vẫn còn nguyên:
Tết là dịp để yêu thương, để nhớ về cội nguồn, để bắt đầu lại.
Người Việt dù ở đâu, dù ăn Tết, chơi Tết hay nghỉ Tết, vẫn giữ trong lòng một sợi dây vô hình nối mình với quê hương, với gia đình, với truyền thống. Và chính sợi dây ấy làm cho Tết – dù thay đổi – vẫn là Tết rất Việt Nam.
Dzoãn Điền, 2026
