Trong ngăn tủ bếp nhà tôi ở Sydney có một chiếc túi nylon màu trắng đục, hơi nhăn, miệng túi đã mềm đi vì được mở ra đóng vào nhiều lần. Mỗi lần mở tủ, tôi lại thấy nó nằm đó, như một nhân vật phụ kiên trì của đời sống. Sương nhìn túi, cười: - “Mi giữ cái túi ni làm chi? Vứt đi cho rồi.” Tôi đáp: - “Không được. Nó là túi có ký ức.” Sương bật cười: - “Túi mà cũng có ký ức?” - “Có chớ. Túi ni từng đi chợ với ta, từng đựng trái cây, từng đựng rau, từng đựng mấy món linh tinh. Nó biết nhiều chuyện lắm.”
Sương lắc đầu, nhưng vẫn để túi lại. Có lẽ vì hiểu rằng người Việt có một thói quen rất lạ: túi nylon không
bao giờ chỉ được dùng một lần.
Tự sự: Túi nylon của mẹ
Tuổi thơ tôi ở Huế gắn liền với những chiếc túi nylon treo sau cánh cửa bếp. Mẹ tôi có một bộ sưu tập túi
nylon đủ màu: đỏ, xanh, trắng, vàng. Mỗi túi được gấp lại cẩn thận, nhét vào nhau như những lớp ký ức lồng
vào nhau. Mẹ nói: - “Túi ni còn tốt, để dành. Mai mốt dùng.” Tôi hỏi: - “Sao không bỏ đi?” Mẹ cười: - “Bỏ uổng. Túi ni còn xài được mà.”
Ngày ấy, tôi không hiểu. Giờ đây, sống ở Úc, tôi mới thấy mẹ đúng. Một chiếc túi nylon có thể đi qua nhiều
vòng đời: đựng rau, đựng trái cây, đựng đồ ăn thừa, đựng rác nhỏ, đựng đồ linh tinh. Mỗi lần dùng lại, túi như già thêm một chút, mềm thêm một chút, nhưng vẫn làm tròn nhiệm vụ.
Túi nylon trong đời sống người Việt xa xứ
Tôi từng đến thăm vài gia đình Việt ở Melbourne, Perth, Adelaide. Nhà nào cũng có một góc dành cho túi nylon. Có nhà treo túi sau cửa, có nhà nhét túi vào ngăn tủ, có nhà để túi trong một cái hộp riêng. Khi hỏi, ai
cũng cười: - “Túi ni còn xài được.” - “Để dành mai mốt đi chợ.” - “Túi ni đẹp, bỏ uổng.”
Một chị ở Footscray nói: - “Ở Úc người ta dùng túi vải, nhưng tui vẫn giữ túi nylon. Nó tiện.” Một bác ở Bankstown cười: - “Túi nylon là văn hóa Việt Nam đó con.” Một anh ở Richmond nói: - “Túi ni đi với tui từ Việt Nam qua đây luôn. Không bỏ được.”
Túi nylon, hóa ra, không chỉ là vật dụng. Nó là một phần của ký ức di cư. Người Việt mang theo thói quen
dùng lại túi như mang theo hương nước mắm: không phô trương nhưng rất thật.
Khoa học của thói quen “dùng lại”
Theo nghiên cứu của Đại học Stanford (Mỹ), con người có xu hướng gắn cảm xúc với những vật được sử dụng lặp lại. Khi một vật đi qua nhiều vòng đời, não sẽ xem nó như một phần của môi trường quen thuộc. Đó là lý do vì sao ta thấy khó bỏ một chiếc túi nylon đã dùng nhiều lần.
Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là “object-based emotional continuity” - sự liên tục cảm xúc dựa trên vật thể. Khi ta dùng lại một vật, ta đang duy trì một nhịp sống quen thuộc. Đối với người di cư, nhịp sống
quen thuộc là điều vô cùng quan trọng.
Một nghiên cứu khác của Đại học Melbourne (Úc) cho thấy thói quen dùng lại vật dụng giúp giảm cảm giác mất mát khi thay đổi môi trường sống. Khi người Việt sang Úc, họ mất đi nhiều thứ: tiếng rao, mùi chợ, âm
thanh xe máy. Nhưng họ giữ lại thói quen dùng túi nylon, như một cách nói với chính mình: “Ta vẫn là ta.”
Đối thoại dí dỏm
Một hôm, tôi lấy túi nylon ra để đựng trái cây. Sương nhìn, nói: - “Mi dùng cái túi ni nữa hả? Nó sắp rách rồi.”
Tôi đáp: - “Rách thì ta vá.” Sương bật cười: - “Túi nylon mà cũng vá ư?” — “Ừ, vá bằng cách dùng nhẹ nhàng.”
Sương lắc đầu: - “Mi đúng là người có tình cảm với đồ vật.” Tôi nói: - “Đồ vật cũng có tình cảm với ta. Túi ni
mà biết nói chắc nó kể được cả một cuốn sách.” Sương cười: - “Kể chi?” - “Kể chuyện đi chợ, chuyện mua rau, chuyện trời mưa, chuyện ta chạy bộ về nhà mà túi bay phần phật.”
Cả hai cùng cười. Chiếc túi nylon nằm trên bàn, im lặng, nhưng như cũng đang cười theo.
Túi nylon và văn hóa tiết kiệm
Trong văn hóa Việt, tiết kiệm không chỉ là thói quen, mà là một triết lý sống. Nhà xã hội học Anthony Giddens gọi đó là “cultural frugality” - tiết kiệm mang tính văn hóa. Túi nylon là biểu tượng của triết lý ấy: nhỏ, rẻ, nhưng được dùng nhiều lần.
Ở Việt Nam, túi nylon đi qua nhiều vòng đời:
• Đựng đồ ăn.
• Đựng trái cây.
• Đựng rác nhỏ.
• Đựng đồ linh tinh.
• Đựng kỷ niệm.
Ở Úc, túi nylon cũng đi qua nhiều vòng đời, nhưng mang thêm một lớp ý nghĩa: nó là cầu nối giữa hai nền văn hóa. Người Việt dùng túi nylon không chỉ vì tiện, mà vì quen. Thói quen ấy tạo cảm giác liên tục giữa quá khứ và hiện tại.
Chiếc túi nylon và buổi chiều mưa
Chiều nay, trời Sydney mưa nhẹ. Tôi đi chợ về, tay cầm chiếc túi nylon cũ. Gió thổi, túi bay phần phật, phát ra tiếng “lạch phạch” rất quen. Tiếng ấy làm tôi nhớ đến những buổi chiều mưa ở Huế, khi tôi chạy về nhà, túi nylon đựng rau bay như cánh diều nhỏ.
Tôi đứng trước cửa, nhìn túi nylon, thấy nó như một người bạn cũ. Nó không đẹp, không sang, không mới,
nhưng rất thật. Nó đi qua nhiều ngày, nhiều buổi chợ, nhiều cơn mưa. Nó là chứng nhân của đời sống.
Tôi chợt nghĩ, có lẽ hạnh phúc không nằm ở những điều lớn lao. Nó nằm ở những vật nhỏ ta dùng mỗi ngày: chiếc ly, cái muỗng, đôi dép, và chiếc túi nylon được dùng lại nhiều lần.
Chiếc túi nylon được dùng lại nhiều lần không chỉ là vật dụng. Nó là ký ức, là thói quen, là văn hóa, là hơi thở của đời sống người Việt. Khi ta giữ lại một chiếc túi, ta đang giữ lại một phần của chính mình.
Và tôi tin rằng mỗi nhà đều có một chiếc túi như thế. Có thể là túi của mẹ, của ba, của chính ta. Khi ta mở tủ và thấy túi nằm đó, ta sẽ hiểu rằng: Không phải túi được dùng nhiều lần. Mà là ký ức được dùng nhiều lần.
BBT Dân Việt News
