Tôi năm nay năm mươi mấy tuổi, tóc chưa bạc hết nhưng bụng thì đã vượt mặt. Vợ tôi nói tôi là “ông già khó chịu”, còn mấy đứa nhỏ thì gọi tôi là “Ba Google” vì chuyện gì tôi cũng thích phân tích, giải thích, rồi triết lý. Nhưng thiệt tình, càng lớn tuổi tôi càng thấy mình cần học lại nhiều thứ, nhất là mấy chuyện tưởng như ai cũng biết: thương yêu là gì, dạy dỗ là sao, tha thứ có phải là bỏ qua hết hay không.
Một bữa ngồi uống cà phê vỉa hè, tôi nghe hai ông bạn già cãi nhau về câu tục ngữ “Thương con cho roi cho vọt, ghét con cho ngọt cho bùi.” Một ông nói: “Phải đánh mới nên người.” Ông kia phản bác: “Đánh hoài nó lì, phải thương mới nghe.” Tôi ngồi giữa, nghe mà nhớ tới câu trong Kinh Thánh: “Tình yêu che đậy tội lỗi.”
Tự nhiên tôi thấy hai câu này giống như hai ông hàng xóm: nhìn thì tưởng thân nhau, nhưng vô nhà mới biết mỗi ông một kiểu.
- Từ roi vọt của má tôi đến câu hỏi của tuổi trung niên
Hồi nhỏ, tôi thuộc dạng nghịch như quỷ. Má tôi thương tôi lắm, nhưng cây roi tre sau cửa bếp cũng thương tôi… không kém. Má đánh tôi không phải vì ghét, mà vì sợ tôi hư. Mỗi lần đánh xong, má lại thở dài: “Má đánh con mà lòng má đau hơn.” Lúc đó tôi không tin, lớn lên mới hiểu.
Nhưng bây giờ, khi tôi làm cha, tôi lại tự hỏi:
Có phải thương là phải đánh?
Có phải tha thứ là phải che giấu?
Hai câu hỏi này dẫn tôi đi tìm hiểu sâu hơn, và tôi phát hiện ra một điều thú vị: tình thương trong tục ngữ Việt Nam và tình thương trong Kinh Thánh có điểm giống, nhưng cũng có điểm khác xa nhau.
- “Thương con cho roi cho vọt”: thương nhưng không mù quáng
Câu tục ngữ này không cổ vũ bạo lực. Người xưa đâu có dại. Ý họ là:
• Thương thì phải dạy,
• Dạy thì phải nghiêm,
• Nghiêm thì đôi khi phải đau,
• Nhưng cái đau đó là để ngừa cái đau lớn hơn sau này - Ngày nay mà đánh... cảnh sát... rờ gáy!
Giống như bác sĩ chích thuốc: đau một chút nhưng cứu mạng.
Trong văn học, tôi nhớ chuyện Thúy Kiều. Khi Kiều xin Từ Hải tha cho Hoạn Thư, Từ Hải không mù quáng bênh Kiều mà nói:
“Tha ra thì cũng may đời,
Làm ra thì cũng ra người nhỏ nhen.”
Từ Hải không che giấu tội của Hoạn Thư, nhưng cũng không trả thù. Đó là nghiêm mà không độc, thương mà không mù.
- “Tình yêu che đậy tội lỗi”: không phải che giấu, mà là không khơi lại
Khi tôi đọc các chú giải Kinh Thánh của Ellicott, Benson, Matthew Henry, rồi cả trang GotQuestions, tôi mới hiểu rõ:
“Che đậy tội lỗi” không phải là che giấu tội lỗi.
Không phải kiểu:
“Thằng nhỏ nó làm sai nhưng thôi, đừng nói ai biết, mất mặt gia đình.”
Không phải vậy.
Theo các học giả:
• Tình yêu không bới móc,
• Không khuếch đại lỗi lầm,
• Không giữ sổ nợ,
• Không nhắc lại chuyện cũ để làm đau nhau,
• Nhưng không bao giờ dung túng tội lỗi.
Tội lỗi phải được xưng ra, sửa, đối diện, rồi tha thứ.
Sau khi đã giải quyết, tình yêu đậy lại để vết thương được lành, chứ không phải để thối rữa.
Nói theo kiểu miền Tây:
Che đậy ở đây là đậy nắp nồi canh cho khỏi ruồi, chứ không phải đậy nắp thùng rác để giấu mùi.
- Hai câu – hai hướng – một mục tiêu
♠ Điểm giống nhau:
Cả hai đều nhắm đến sự tốt đẹp lâu dài:
• Tục ngữ: thương thì phải dạy.
• Kinh Thánh: thương thì phải tha thứ.
Một bên là roi vọt để sửa, Một bên là tình yêu để chữa.
♠ Điểm khác nhau:
• Tục ngữ nhấn mạnh kỷ luật.
• Kinh Thánh nhấn mạnh tha thứ.
Nhưng cả hai đều chống lại một thứ: sự thờ ơ. Người không thương mới mặc kệ. Người thương mới sửa, mới dạy, mới tha, mới đắp.
- Những câu chuyện đời thường: thương mà không che, tha mà không dung
♠ Chuyện ông bạn tôi và thằng con mê game
Ông bạn tôi có thằng con mê game tới mức bỏ học. Ổng không đánh, cũng không la, chỉ lẳng lặng… cắt wifi. Thằng nhỏ giận tím mặt. Nhưng sau đó, ổng ngồi xuống nói chuyện, chỉ ra hậu quả, rồi giúp nó lập thời gian biểu.
Đó là roi vọt kiểu hiện đại: không đánh nhưng vẫn nghiêm. Và khi thằng nhỏ sửa được, ổng không nhắc lại chuyện cũ.
Đó là tình yêu che đậy tội lỗi.
♠ Chuyện Lưu Bị – Quan Vũ
Khi Quan Vũ thất thủ Kinh Châu, Lưu Bị đau nhưng không bới móc. Ông không che giấu lỗi,nhưng cũng không làm nhục người anh em đã chết.
Đó là tình nghĩa đi đôi với sự thật.
♠ Chuyện vua Đa-vít và Sau-lơ
Sau-lơ tìm giết Đa-vít, nhưng Đa-vít không trả thù. Ông không nói Sau-lơ đúng, nhưng ông không nuôi hận thù.
Đó là “love covers all sins” theo đúng nghĩa.
- Vậy nghe theo câu nào thì đúng?
Tôi nghĩ, người Việt mình hay chọn phe: hoặc nghiêm, hoặc thương. Nhưng Kinh Thánh và tục ngữ đều dạy một điều sâu sắc hơn:
Thương thì phải sửa.
Sửa xong thì phải tha.
Tha rồi thì đừng nhắc lại.
Nếu chỉ có roi vọt mà không có tình yêu - thành độc đoán.
Nếu chỉ có che đậy mà không sửa - thành dung túng.
Người khôn ngoan là người biết khi nào cần đánh, khi nào cần đắp.
• Khi người ta đang sai → phải nói thật, phải sửa, phải nghiêm.
• Khi người ta đã sửa → phải tha, phải quên, phải đậy lại để tình yêu chữa lành.
Đó mới là thương đúng nghĩa.
- Kết luận của ông trung niên thích triết lý
Sau năm mươi mấy năm sống, tôi rút ra một điều:
Tình yêu không phải là che giấu tội lỗi, mà là không để tội lỗi phá hỏng tình yêu.
Và:
Dạy dỗ không phải là làm cho người ta sợ, mà là làm cho người ta lớn lên.
Tục ngữ Việt Nam cho tôi sự nghiêm.
Kinh Thánh cho tôi sự nhu.
Còn cuộc đời dạy tôi rằng: nghiêm mà không nhu thì gãy, nhu mà không nghiêm thì mềm nhũn.
Vậy nên, tôi chọn cả hai.
Tôi dạy con bằng sự thật, sửa con bằng tình thương, và tha thứ bằng trái tim không giữ sổ nợ.
Và tôi nghĩ, đó cũng là cách sống mà người xưa - và Kinh Thánh - muốn chúng ta hướng đến.
BBT Dân Việt News
