Buổi sáng ở Úc thường bắt đầu bằng một thứ yên tĩnh rất… Úc. Yên tĩnh đến mức ông Quân – người đàn ông Việt 73 tuổi mới sang đây được sáu năm – đôi khi phải đứng giữa phòng khách mà lắng tai, coi thử mình có còn nghe được tiếng gì của đời sống hay không. Căn nhà rộng của vợ chồng cậu con trai, sáng nào
cũng trống trải như một sân ga không người. Người lớn đi làm từ sớm, trẻ con đi học, chỉ còn ông với tiếng gió lùa qua cửa kính và tiếng máy sưởi thở đều đều như một con mèo lười.
Ông hay nói giọng Huế nhỏ nhẹ: “Rứa là sáng mô cũng như sáng ni, thiệt tình… cái chi cũng tiện nghi, mà cái chi cũng lặng thinh.” Rồi ông cười, nụ cười hiền như người đã đi qua nhiều mùa mưa nắng. Nhưng sau nụ cười ấy là một nỗi nhớ quê hương cứ lặng lẽ dâng lên, như hơi nước từ ấm trà đang sôi.
Những tiếng gõ nhỏ của một đời người
Ở Việt Nam, buổi sáng của ông Quân không bao giờ yên như ri. Hồi còn ở Huế, ông thức dậy bằng tiếng ấm nước reo lục bục trên bếp than, tiếng muỗng chạm vào thành ly khi mẹ ông khuấy đường làm cà phê, tiếng dép kéo nhẹ trên nền gạch bông cũ kỹ. Những âm thanh nhỏ bé, tưởng chừng vụn vặt, nhưng lại là nhịp mở
đầu cho cả một ngày sống động.
Ông nhớ như in: “Hồi nhỏ, tui ngủ sát bên bếp. Chỉ cần nghe tiếng mẹ nhấc nắp ấm nước là biết sắp tới giờ đi học. Tiếng đó quen đến mức không cần ai gọi, tự bật dậy.” Rồi ông bật cười: “Giờ ở đây, báo thức toàn là tiếng điện thoại. Nó reo mà tui chẳng thấy thân thương bằng tiếng ấm nước ngày xưa.”
Có những sáng, ông ngồi một mình trong bếp, pha ly trà nóng, rồi bất giác thả hồn về những năm tháng xa xưa. Ông nhớ tiếng cha ông gõ nhẹ vào thành nồi để xem nước đã sôi chưa. Nhớ tiếng chị Hai gọi ông dậy bằng cách kéo mạnh tấm mền mỏng. Nhớ tiếng chó sủa khi người bán bánh mì đi ngang đầu ngõ. Nhớ cả
tiếng gió thổi qua hàng tre sau nhà – thứ âm thanh mà ông từng nghĩ là bình thường, nhưng giờ lại quý như báu vật.
“Âm thanh hồi nhỏ nó không chỉ đánh thức mình, mà đánh thức cả ký ức,” ông nói, giọng trầm xuống. “Mỗi tiếng động đều có câu chuyện riêng.”
Thói quen buổi sáng và nhịp sinh học
Các nhà nghiên cứu về nhịp sinh học từng chỉ ra rằng con người thường gắn bó sâu sắc với những âm thanh lặp lại trong môi trường sống. Với người Việt, đặc biệt là thế hệ của ông Quân, buổi sáng không chỉ là thời điểm bắt đầu ngày mới mà còn là một nghi thức quen thuộc, được đánh dấu bằng những âm thanh rất đặc trưng:
• Tiếng ấm nước reo: báo hiệu sự chuẩn bị cho ấm trà đầu ngày.
• Tiếng muỗng chạm ly: nhịp điệu của bữa sáng giản dị.
• Tiếng dép kéo nhẹ: âm thanh của sự chuyển động trong một ngôi nhà đông người.
Những âm thanh ấy tạo thành một dạng “ký ức thính giác” – thứ giúp con người cảm thấy an toàn, thân thuộc và được kết nối với cộng đồng. Khi rời quê hương, đặc biệt là sang những nơi có nhịp sống yên tĩnh như Úc, sự thiếu vắng những âm thanh này dễ khiến người lớn tuổi cảm thấy trống trải.
Ông Quân gật gù: “Ở Việt Nam, sáng mô cũng có tiếng rao, tiếng xe máy, tiếng hàng xóm gọi nhau. Ở đây, mở cửa ra chỉ nghe tiếng chim. Mà chim Úc nó hót cũng lạ, nghe như đang cãi nhau chứ không phải chào buổi sáng.”
Tuổi thơ và những âm thanh đánh thức
Có những sáng, ông Quân đứng trong bếp, nhìn ánh nắng đầu ngày chiếu lên mặt bàn đá lạnh. Ông tưởng tượng như mình đang nghe tiếng mẹ quạt bếp phành phạch, tiếng cha ông ho khẽ vì khói cay, tiếng chị Hai cằn nhằn vì ông ngủ nướng. Những âm thanh ấy, dù đã xa hơn nửa thế kỷ, vẫn sống động như mới hôm qua.
Ông kể chuyện hồi tám tuổi, sáng nào cũng bị đánh thức bởi tiếng mẹ quạt bếp. “Tiếng phành phạch đó, với tui, là âm thanh của sự chăm sóc. Mẹ tui quạt bếp để nấu cơm sớm cho cả nhà. Giờ nghĩ lại, thấy thương vô cùng.”
Ở Úc, ông không còn nghe những âm thanh ấy nữa. Nhưng mỗi sáng, khi đứng trong căn bếp rộng rãi, ông lại tưởng tượng như chúng đang vang lên đâu đó – nhẹ thôi, nhưng đủ để làm ấm lòng.
Có hôm, ông lấy đôi dép cao su mua ở chợ Việt, cố tình kéo nhẹ trên nền gạch để nghe lại âm thanh quen thuộc. Ông cười: “Nghe cũng giống, nhưng không phải tiếng dép của mẹ. Mẹ tui đi dép nhẹ lắm, kéo một cái là biết liền.”
Khoa học nói gì về âm thanh nhỏ của ký ức?
Năm 2014, nhóm nghiên cứu của Đại học Leeds (UK) công bố báo cáo về “auditory nostalgia” - hoài niệm thính giác – cho thấy những âm thanh quen thuộc trong tuổi thiếu niên có khả năng “đóng dấu” vào vùng hippocampus, nơi lưu trữ ký ức dài hạn. Báo cáo viết: “Âm thanh lặp lại trong môi trường sống thời niên thiếu tạo thành một dạng neo ký ức, giúp người lớn tuổi duy trì cảm giác ổn định và bản sắc cá nhân khi sống xa quê hương.” (Leeds University, School of Psychology, 2014)
Một nghiên cứu khác của National Institute on Aging (Hoa Kỳ, 2018) cho thấy người cao tuổi phản ứng tích cực với những âm thanh gắn liền với ký ức gia đình: tiếng nấu ăn, tiếng dép, tiếng nước sôi… Những âm thanh này giúp giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và hỗ trợ giấc ngủ. Báo cáo ghi rõ: “Ký ức thính giác có thể hoạt động như một liệu pháp tự nhiên, giúp người già cảm thấy được kết nối với quá khứ và giảm cảm giác cô đơn.”
Ông Quân nghe tôi kể lại mấy nghiên cứu đó thì bật cười: “Rứa là tui không phải người chi đặc biệt cả. Tui chỉ nhớ tiếng dép của mẹ, tiếng ấm nước của cha… mà hóa ra mấy ông khoa học cũng nói như rứa.”
Ông nói thêm, giọng Huế mềm như nước sông Hương buổi sớm: “Mấy tiếng động nhỏ đó, nó nuôi mình từ hồi còn nhỏ. Giờ già rồi, nghe lại trong đầu cũng thấy ấm như có người bên cạnh.”
Tiếng gõ nhỏ - bản giao hưởng đời thường
Cuộc sống ở Úc cho ông sự an toàn, tiện nghi, và tình thương của con cháu. Nhưng ký ức quê nhà vẫn luôn hiện diện, nhất là qua những âm thanh nhỏ bé mà ông mang theo trong tim. Chúng như những nốt nhạc rời rạc, nhưng khi ghép lại thành một bản giao hưởng đời thường – bản giao hưởng của tuổi thơ, của gia đình, của quê hương.
Ông Quân nói: “Giờ sáng mô cũng yên tĩnh, nhưng trong đầu tui lúc nào cũng có tiếng ấm nước reo, tiếng muỗng chạm ly. Mấy tiếng đó theo tui qua tận bên ni. Chắc tới già luôn.”
Ông không buồn vì sự yên tĩnh của Úc. Ông chỉ thấy mình may mắn vì vẫn còn giữ được những âm thanh của quê nhà trong ký ức. “Người ta nói ký ức là cái chi không thấy được. Nhưng với tui, ký ức nghe được. Nó gõ nhẹ trong đầu, trong tim, mỗi sáng.”
Có lẽ, chính những tiếng gõ nhỏ ấy – những âm thanh tưởng chừng bình dị – lại là sợi dây kết nối ông với nơi ông đã đi qua gần hết cuộc đời. Một bản giao hưởng không cần nhạc cụ, không cần sân khấu, chỉ cần trái tim người nghe đủ mềm để cảm nhận.
BBT Dân Việt News
