Lưu ý: Bài viết dưới đây là một câu chuyện hư cấu - hoàn toàn không liên can tới bất kỳ cá nhân nào trong cộng đồng.

Chuyện đời là mỗi cá nhân trải nghiệm trong cuộc sống. Tình đời là cách đối xử giữa người với người. Nơi trang báo này, xin kể cho nhau nghe những men vị của cuộc đời!

Buổi sáng hôm ấy, ông Lâm đi bộ chậm hơn thường lệ trên con đường nhỏ dẫn vào khu chợ người Việt ở
Cabramatta. Không phải vì tuổi tác – ông mới ngoài năm mươi, thân hình vẫn rắn rỏi – mà vì từ ngày vợ mất, ông học cách bước chậm để tính toán từng khoản chi trong đầu: tiền điện, tiền nước, tiền học của con gái út đang học ở TAFE.

Ông Lâm làm nghề sửa chữa lặt vặt trong khu chợ cũ: ai hỏng ổ khóa, quạt máy, vòi nước, nồi cơm điện… đều gọi ông. Công việc không sang trọng, thu nhập chẳng nhiều, nhưng ông có thứ mà người giàu chưa chắc mua được: sự ngay thẳng.

Người trong khu chợ thường đùa: — Ông Lâm mà nhặt được vàng chắc tối mất ngủ vì lo chủ nhân đang mất ngủ. Ông chỉ cười: — Của ai thì trả cho người ta. Rứa thôi.

Cho đến một buổi chiều tháng ấy, chính ông lại nhặt được một thứ khiến người nghèo phải suy nghĩ rất nhiều.

Đó là một chiếc đồng hồ.

Nó nằm dưới gốc cây trước tiệm tạp hóa người Việt ở Canley Vale, ngay khu phố ông Lâm thường đi ngang mỗi chiều. Chiếc đồng hồ nhỏ, mặt kính xước, dây da bạc màu. Nhưng khi cầm lên, ông biết ngay đây không phải loại rẻ tiền bán ở tiệm gần ga.

Ông đem về, lau sạch bụi rồi đặt lên bàn. Một người bạn ghé qua, vừa nhìn đã huýt sáo: — Trời, cái ni chắc bằng cả mấy tháng tiền công của ông đó.

Ông Lâm nhìn chiếc đồng hồ hồi lâu. Trong khoảnh khắc ấy, có một tiếng nói rất nhỏ trong lòng: Bán đi thì sao?

Tiếng nói ấy không xấu. Nó chỉ là tiếng nói của một người nghèo đang lo tiền học cho con, lo chiếc xe máy cũ hay chết máy, lo mái nhà dột mỗi khi mưa Sydney đổ xuống.

Nhưng ở mặt sau đồng hồ có khắc mấy chữ: “To Dad — 1978.”

Ông Lâm im lặng. Chỉ vài chữ, nhưng chúng làm chiếc đồng hồ nặng hơn hẳn. Ông nhớ cha mình – người đã mất hơn hai mươi năm – nhớ chiếc đồng hồ dây cót cũ ông từng giữ nhưng rồi thất lạc. Ông hiểu: có những món đồ quý không phải vì giá tiền, mà vì chúng giữ lại một người đã không còn nữa.

Sáng hôm sau, ông đem chiếc đồng hồ đến đồn cảnh sát Fairfield trình báo, rồi đăng tin tìm chủ nhân trên bảng thông báo cộng đồng.

Ba ngày sau, một người đàn ông trung niên tìm đến. Ông tên Minh, chủ căn nhà gần tiệm tạp hóa nơi chiếc đồng hồ bị thất lạc.

Vừa nhìn thấy đồng hồ, ông Minh sững người: — Đúng nó rồi!

Ông cầm bằng hai tay, mắt đỏ lên. Đó là chiếc đồng hồ cha ông tặng năm 1978, theo ông qua những năm tháng làm ăn, qua những lần chuyển nhà từ Việt Nam sang Úc. Vài tháng trước, ông đem đi sửa, rồi trong lúc tiếp khách, chiếc đồng hồ biến mất.

Ông Minh xúc động nắm tay ông Lâm: — Cảm ơn anh nhiều lắm.

Ông Lâm chỉ cười: — Của anh thì tôi trả anh thôi.

Ông Minh nhất định gửi tiền cảm ơn, nhưng ông Lâm từ chối. Đứng bên cạnh, con trai ông Minh – Tuấn, khoảng ba mươi lăm tuổi, ăn mặc sang trọng – nói: — Bác cứ nhận đi. Nhà cháu sẽ hậu tạ bác.

Tuấn hứa sẽ gửi cho ông Lâm một khoản tiền đủ để ông sửa nhà và lo học phí cho con. Ông Lâm không đòi hỏi, chỉ nói: — Tôi trả lại vì nó không phải của tôi. Anh không cần hứa chi nhiều.

Tuấn cười tự tin: — Bác yên tâm. Nhà cháu không để bác thiệt đâu.

Nhưng vài ngày sau, Tuấn gọi điện, giọng khác hẳn: — Bác Lâm, chiếc đồng hồ đó thật ra cũng không đáng bao nhiêu. Cháu nghĩ gửi bác một trăm đô là hợp lý.

Ông Lâm im lặng. Một trăm đô vẫn là tiền. Nhưng vấn đề không nằm ở con số, mà ở cách Tuấn đang biến lòng tốt của ông thành món hàng để mặc cả.

Ông đáp: — Anh không cần gửi gì cả.

Tuấn khựng lại: — Bác giận à? — Không. Tôi chỉ thấy nếu anh không muốn giữ lời thì thôi. Tôi trả đồng hồ vì nó thuộc về cha anh.

Tuấn cúp máy.

Vài ngày sau, Tuấn bất ngờ quay lại, mang theo hai người khác. Anh ta nói chiếc đồng hồ bị trầy xước thêm sau khi ông Lâm nhặt được: — Gia đình tôi có thể yêu cầu bác bồi thường.

Ông Lâm nhìn anh ta, không giận, chỉ buồn. Ông mở ngăn kéo, lấy ra một chiếc điện thoại cũ: — Anh xem cái này trước.

Đó là đoạn video từ camera của tiệm nail đối diện tiệm tạp hóa. Chiếc đồng hồ rơi xuống đất – văng vào gốc cây - khi một người khách vô tình va vào bàn. Sau đó, ông Lâm đi qua, cúi xuống nhặt, dùng khăn tay bọc lại. Ông không hề mở nắp hay tháo dây.

Quan trọng hơn: trước khi ông Lâm xuất hiện, Tuấn đã quay lại tìm chiếc đồng hồ một lần. Anh ta nhìn quanh, cúi xuống tìm, rồi bỏ đi.

Không có chuyện ông Lâm làm trầy đồng hồ.

Tuấn đứng bất động. Hai người đi cùng nhìn nhau.

Ông Lâm nói nhẹ: — Tôi nghèo thật. Nhưng tôi không nghèo đến mức phải lấy của người khác. Căn phòng im lặng.

Ông Minh biết chuyện. Ông giận đến mức nhiều ngày không nói với con. Ở công ty, nơi Tuấn làm quản lý, câu chuyện cũng lan ra vì một trong hai người đi cùng hôm ấy là nhân viên của anh ta.

Vấn đề không còn là chiếc đồng hồ. Vấn đề là lòng tin.

Tuấn quay lại xin lỗi ông Lâm. Lần này không có lời hứa tiền bạc. Anh chỉ nói: — Cháu sai rồi.

Ông Lâm đáp: — Cậu không sai vì tiếc tiền. Ai cũng tiếc tiền. Cậu sai vì nghĩ người nghèo thì có thể bị thử lòng bằng tiền.

Tuấn cúi đầu.

Ông Lâm nói tiếp: — Người ta nghèo tiền chưa chắc nghèo lòng tự trọng. Mà lòng tự trọng, một khi đem ra mặc cả, thì chẳng có chiếc đồng hồ nào mua lại được.

Hôm sau, ông Minh mang đến một chiếc đồng hồ khác, cũ hơn nhiều: — Đây là đồng hồ của cha tôi. Nó hỏng rồi. Tôi muốn nhờ anh sửa. Không phải vì anh nhặt được chiếc kia. Mà vì tôi tin anh.

Ông Lâm bật cười: — Cái ni mà sửa được thì tôi tính tiền đó nghe.

Hai người cùng cười. Ngoài sân, Tuấn đứng lặng, nhìn chiếc đồng hồ cũ trong tay ông Lâm và hiểu một điều mà anh đã quên giữa những cuộc làm ăn và những lời hứa dễ dàng:

Có những thứ càng nghèo càng quý. Đó là danh dự. Đó là lòng tự trọng. Và đôi khi, thứ giữ một con người đứng thẳng giữa đời không phải là số tiền họ có, mà là thứ họ nhất quyết không lấy dù chẳng ai nhìn thấy.

Chiếc đồng hồ vì thế không chỉ kể chuyện một món đồ thất lạc được tìm về. Nó kể câu chuyện khác, sâu hơn: Lòng tốt không phải là sự ngu ngốc. Sự tử tế không phải lời mời để người khác lợi dụng. Và người lương thiện không cần giàu có để chứng minh giá trị của mình.

Có những thứ mất rồi còn có thể kiếm lại. Nhưng một khi lòng tin đã dừng lại, thì không phải chiếc đồng hồ nào cũng quay ngược được thời gian.

D. Đ. (riêng cho Dân Việt News)