Có người chỉ cần nghe một câu trái ý là mặt đỏ lên. Có người không nói gì, nhưng im lặng đến mức cả căn nhà biết họ đang giận. Có người lại bùng nổ: lời nói đi trước, lý trí chạy theo sau.
Và điều trớ trêu là, người nổi giận thường nghĩ mình đang “dạy cho người khác một bài học”, trong khi người bị dạy đầu tiên đôi khi lại chính là… mình.
Cơn giận là cảm xúc tự nhiên. Nó xuất hiện khi con người cảm thấy bị xúc phạm, bất công, đe dọa, thất vọng hoặc mất quyền kiểm soát. Vấn đề không nằm ở việc có giận hay không, mà nằm ở chuyện ta làm gì
trong lúc đang giận.
Một nghiên cứu đăng trên Journal of Personality and Social Psychology cho thấy khả năng kiểm soát nhận
thức có liên hệ với mức độ giận dữ và hành vi gây hấn thấp hơn; trong các nghiên cứu này, khả năng chuyển hướng nhận thức và tha thứ có vai trò đáng kể trong việc làm giảm cơn giận.
Nói đơn giản: giận là chuyện của cảm xúc; làm gì với cơn giận mới là chuyện của bản lĩnh.
“Mau nghe, chậm nói, chậm giận”
Điều thú vị là tâm lý học hiện đại và Kinh Thánh gặp nhau ở một lời khuyên rất giản dị.
Trong Gia-cơ 1:19, Kinh Thánh Tin Lành VN (bản Truyền thống) viết: “Mỗi người phải mau nghe, chậm nói, chậm giận.”
Ngay sau đó, Gia-cơ 1:20 giải thích: “Vì cơn giận của người ta không làm nên sự công bình của Đức Chúa Trời.”
“Mau nghe, chậm nói” nghe có vẻ đơn giản nhưng lại là một kỹ thuật điều chỉnh cảm xúc rất đáng chú ý.
Khi tức giận, chúng ta thường làm ngược lại: chậm nghe, mau nói và cực kỳ nhanh giận.
Ta chưa nghe hết câu chuyện đã kết luận. Chưa hiểu người kia muốn nói gì đã phản ứng. Và khi miệng bắt đầu hoạt động, đôi khi lý trí xin phép… đi uống cà phê.
Bởi vậy, ngừng lại vài giây trước khi trả lời có thể là một hành động rất nhỏ nhưng có giá trị lớn.
“Người chậm nóng giận làm nguôi cơn tranh cãi”
Châm Ngôn 15:18, cũng theo Bản Truyền thống:
“Người hay giận gây điều đánh lộn; nhưng người chậm nóng giận làm nguôi cơn tranh cãi.”
Đây không chỉ là một lời khuyên đạo đức.
Trong đời sống gia đình, một người dễ nổi nóng có thể làm cả căn nhà căng thẳng. Một câu nói lớn tiếng kéo theo một câu lớn tiếng khác; một lời xúc phạm lại sinh thêm một lời xúc phạm. Chẳng bao lâu, người ta không còn tranh luận về chuyện ban đầu mà chuyển sang tranh luận xem ai xúc phạm ai trước.
Đó là lúc một vấn đề nhỏ biến thành một cuộc chiến lớn.
Phật giáo: “Hận thù không diệt được hận thù…”
Phật giáo nhìn cơn giận từ một góc khác nhưng rất gần với tinh thần trên.
Kinh Pháp Cú, kệ 5, thường được dịch:
“Hận thù diệt hận thù, Đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, Là định luật thiên thu.”
Nói theo cách đời thường, nghĩa là: bớt giận để làm lành.
Theo bản dịch tiếng Anh của học giả Phật giáo Acharya Buddharakkhita, ý nghĩa Kinh Pháp Cú, kệ 5 là: hận thù không bao giờ được hóa giải bằng hận thù; chỉ bằng cách không nuôi dưỡng hận thù, hận thù mới có thể lắng dịu. Đây là một quy luật lâu đời.
Điều này không có nghĩa là thấy sai mà giả vờ như không sai; cũng không có nghĩa là để người khác xúc
phạm mình mà không bảo vệ bản thân.
Điều Phật giáo nhấn mạnh là đừng dùng chính sự giận dữ để tiếp tục nuôi sự giận dữ.
Một nghiên cứu về quan niệm Phật giáo đối với cơn giận mô tả giận dữ như một dạng khổ đau, bởi người
nổi giận cũng chịu đau khổ bên cạnh người bị họ làm tổn thương; phương pháp chuyển hóa bao gồm nhận biết cơn giận, chịu trách nhiệm, suy xét, thư giãn và mở lòng.
Một nghiên cứu khác về điều chỉnh cơn giận trong cộng đồng Phật giáo cũng ghi nhận vai trò của chánh niệm và thiền trong những phương pháp được các vị tăng sử dụng để giúp con người điều hòa giận dữ.
Có một cách rất thực tế: “đừng trả lời ngay”
Khi cảm thấy cơn giận đang lên, hãy thử bốn bước:
Dừng lại.
Đừng gửi tin nhắn, đừng gọi điện, đừng quyết định và nhất là đừng nói những câu mà vài phút sau mình phải tìm cách rút lại.
Thở chậm.
Hãy để cơ thể có thời gian đi xuống khỏi trạng thái báo động.
Gọi tên cảm xúc.
Thay vì “Tôi ghét người này”, hãy thử nhận ra: “Tôi đang bị xúc phạm”, “Tôi đang thất vọng”, “Tôi đang sợ bị xem thường”.
Khi gọi đúng tên cảm xúc, ta bắt đầu nhìn nó thay vì bị nó kéo đi.
Rồi mới nói.
Có thể nói:
“Bây giờ tôi đang rất giận. Cho tôi một chút thời gian rồi chúng ta nói tiếp.”
Đó không phải là bỏ chạy.
Đó là tự kiểm soát.
Tha thứ không phải là đầu hàng
Một điểm rất đẹp giữa tâm lý học và hai truyền thống tôn giáo là vấn đề tha thứ.
Nghiên cứu trên International Journal of Psychophysiology cho thấy sự tha thứ có liên hệ với những chỉ số sinh lý và sức khỏe thuận lợi hơn trong một số bối cảnh; nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên hệ giữa tha thứ, mức độ giận dữ và phản ứng tim mạch.
Tha thứ không có nghĩa là nói: “Anh làm gì cũng được.”
Tha thứ có thể đơn giản là: “Tôi không muốn tiếp tục mang chuyện này trong đầu mình nữa.”
Bởi nếu người kia làm ta tổn thương một lần, nhưng ta nghĩ về chuyện ấy một nghìn lần, thì người kia đã vô tình được thuê một căn phòng miễn phí trong đầu ta.
Mà tiền thuê thì… chính ta trả.
Thắng được cơn giận mới là thắng
Kinh Thánh viết trong Châm Ngôn 16:32:
“Người chậm giận thắng hơn người dõng sĩ; và ai cai trị lòng mình hơn kẻ chiếm lấy thành.”
Câu này có một vẻ đẹp rất đặc biệt.
Thế gian thường gọi người mạnh là người thắng người khác.
Nhưng Kinh Thánh lại đặt ra một tiêu chuẩn khó hơn: thắng chính mình.
Phật giáo cũng đặt trọng tâm vào việc tự thắng và chuyển hóa tâm sân; còn tâm lý học hiện đại nhấn mạnh
khả năng nhận biết, điều chỉnh và tái diễn giải cảm xúc.
Ba con đường khác nhau, nhưng cùng chỉ về một hướng:
Đừng để cơn giận quyết định con người mình.
- Có những cuộc cãi vã mà thắng rồi vẫn thua.
- Thắng một câu, mất một người.
- Thắng một cuộc tranh luận, mất một buổi tối bình yên.
- Thắng bằng tiếng nói, nhưng thua trong lòng mình.
Cho nên lần tới, khi cơn giận chuẩn bị bật công tắc, có lẽ ta nên nhớ ba câu:
• Mau nghe, chậm nói, chậm giận.
• Người chậm nóng giận làm nguôi cơn tranh cãi.
• Đôi khi, không nói câu cuối cùng chính là câu trả lời khôn ngoan nhất.
BBT Dân Việt News
