Một buổi chiều tháng Mười, nắng đổ xuống những mái nhà lợp ngói đỏ trên đường Sackville Street, Canley Vale. Khu phố yên ắng, chỉ có tiếng chim lorikeet ríu rít trên hàng bạch đàn và mùi phở từ tiệm tại khu phố gần ga tàu điện lan tỏa. Trong căn nhà rộng gần 450 mét vuông của bà Kiều — một kiểu nhà điển hình của vùng Fairfield, nơi người Việt chiếm hơn 30% dân số theo thống kê của ABS — ba người bạn già ngồi uống trà.

“Tụi nhỏ giờ ở đâu hết rồi?” ông Sáng hỏi, mắt nhìn ra khu vườn sau nhà. “Ở Melbourne, Brisbane, rồi Perth,” bà Kiều đáp. “Cả nước Úc, chỉ thiếu mỗi… Canley Vale.”

Câu nói khiến cả nhóm bật cười, nhưng nụ cười ấy có chút chát. Bởi ở vùng này, chuyện con cái rời nhà không phải hiếm. Nghiên cứu của Australian Institute of Health and Welfare (AIHW) cho thấy hơn 50% người lớn tuổi sống trong những căn nhà có số phòng ngủ dư thừa — một thực tế rất rõ ở các gia đình Việt từng nuôi con trong những thập niên 1990–2000.

Ngày trước, căn nhà rộng là giấc mơ. Phải có phòng cho con, phòng cho khách, phòng để ông bà từ Việt
Nam sang thăm. Nhưng khi con cái lập gia đình, chuyển sang các thành phố lớn, căn nhà vẫn rộng như cũ, chỉ có cuộc sống bên trong là nhỏ lại.

- Khi căn nhà bắt đầu “đòi hỏi” được chăm sóc

Ông Sáng, từng là thợ mộc ở Cabramatta, kể rằng hồi trẻ ông thích sửa nhà đến mức “có cái bản lề kêu cũng thấy vui”. Nhưng sau tuổi 70, mọi thứ đổi khác. Đầu gối không còn thích cầu thang. Lưng không còn vui khi cúi nhổ cỏ. Một ngày cuối tuần vốn dành cho đi chợ Cabra, ăn bún bò Huế, lại biến thành ngày làm vườn, dọn kho, lau cửa kính.

“Căn nhà này có bộ phận bảo trì riêng,” ông nói, “chỉ tiếc là nó không bao giờ xin nghỉ phép.”

Nhà càng lớn, việc nhỏ càng dễ thành việc lớn: mái nhà cần kiểm tra, máng xối phải làm sạch, hàng rào phải sơn lại. Chưa kể chi phí sửa chữa, bảo hiểm, thuế địa phương của Fairfield City Council, tiền điện nước và hệ thống sưởi – làm mát.

Theo hướng dẫn của Moneysmart (ASIC), chuyển sang nhà nhỏ hơn có thể giảm chi phí duy trì và giải phóng một phần vốn cho tuổi nghỉ hưu. Nhưng họ cũng nhắc rằng việc bán – mua nhà phát sinh phí giao dịch, vận chuyển, thuế trước bạ… nên không phải lúc nào cũng tạo ra khoản tiền lớn ngay lập tức.

Còn tiền điện thì có cách nhắc nhở riêng: một căn phòng không ai bước vào suốt ba tháng vẫn có thể được…sưởi ấm đều đặn. Bộ Năng lượng Australia khuyên người dân đóng các phòng không sử dụng và điều chỉnh hệ thống sưởi – làm mát để tránh lãng phí.

“Buồn cười nhất là mình trả tiền để giữ ấm một căn phòng chỉ để… mạng nhện sống thoải mái,” bà Kiều nói, khiến cả nhóm bật cười.

Nhưng sau tiếng cười ấy là một phép tính nghiêm túc: ta đang trả tiền cho cuộc sống mình thực sự có, hay cho cuộc sống mình từng tưởng tượng sẽ có?

- Bán nhà có phải bán đi một phần đời mình?

Nếu chuyện chỉ là tiền điện, tiền nước, có lẽ quyết định đã dễ hơn nhiều. Nhưng căn nhà của một gia đình không phải món đồ có thể cân đo bằng diện tích.

Trong phòng ngủ ở cuối nhà về hướng Nam, bà Kiều vẫn giữ chiếc giường tầng của hai đứa con. Trong ngăn tủ là những tấm thiệp sinh nhật nguệch ngoạc. Trên tường phòng khách, ảnh gia đình treo theo thứ tự
từ lúc con còn bé đến khi tóc cha mẹ bắt đầu bạc.

“Dọn nhà không chỉ là dọn đồ,” bà nói. “Là dọn ký ức.”

Nghiên cứu của Productivity Commission cho thấy mong muốn tiếp tục sống trong căn nhà quen thuộc là lý do quan trọng khiến nhiều người lớn tuổi không muốn chuyển đi. Bên cạnh đó là khó khăn trong việc tìm nơi ở mới phù hợp và chi phí phát sinh khi mua bán bất động sản.

Ở Australia, căn nhà gia đình thường đồng thời là tài sản lớn và nơi lưu giữ kỷ niệm. Có người sở hữu bất động sản trị giá cao nhưng nguồn tiền hằng tháng lại hạn hẹp. Bán nhà nghe có vẻ hợp lý, nhưng nếu chuyển đến khu vực xa con cháu, mất mạng lưới bạn bè hoặc phải trả phí mới, cái được về tiền bạc chưa chắc bù đắp được cái mất trong đời sống.

“Không phải tôi tiếc nhà,” ông Sáng nói. “Tôi tiếc những gì đã diễn ra trong nhà.”

- Thu nhỏ căn nhà hay mở rộng cuộc sống?

Cơ quan Moneysmart khuyên người lớn tuổi nên cân nhắc đồng thời ngân sách, khả năng chăm sóc nhà cửa, vị trí gần gia đình và dịch vụ cần thiết — thay vì chỉ nhìn vào số tiền thu về sau khi bán nhà.

Vì thế, trước khi treo biển bán nhà, có lẽ nên bắt đầu bằng việc nhẹ nhàng hơn: nhìn lại cách mình đang sử dụng căn nhà.

Phòng nào thực sự cần thiết? Có thể bố trí lại không gian để sống thuận tiện hơn không? Khu vườn có thể thu nhỏ? Hệ thống sưởi – làm mát có thể dùng hiệu quả hơn? Những món đồ “để dành khi cần” có thể trao cho người khác?

Nếu muốn ở lại, có thể cải tạo để giảm cầu thang, tăng an toàn, giảm công việc bảo trì. Nếu muốn chuyển đi, nên khảo sát kỹ nơi ở mới, tính đủ chi phí mua bán, xem tác động đến Age Pension (trợ cấp tuổi già từ Centrelink hoặc DVA – Bộ Cựu Chiến binh) và nhu cầu chăm sóc sức khỏe.

“Nhỏ hơn chưa chắc tốt hơn,” ông Sáng nói. “Phù hợp hơn mới quan trọng.”

- Căn nhà vừa đủ cho phần đời còn lại

Đến một tuổi nào đó, người ta hiểu rằng thành công không chỉ nằm ở những gì mình tích lũy, mà còn ở khả năng chọn những gì thật sự cần giữ lại.

Một căn nhà lớn từng giúp ta nuôi dưỡng ước mơ. Nhưng khi hoàn cảnh đổi thay, ta có quyền điều chỉnh ước mơ ấy mà không cần cảm thấy mình thất bại.

Điều đáng quý không phải là căn nhà có bao nhiêu phòng, mà là trong căn nhà ấy, ta còn đủ thời gian để uống trà, gọi điện cho con, đi dạo cùng bạn đời, chăm một chậu hoa hay đơn giản là ngủ một giấc ngon mà không phải lo ngày mai phải sửa mái nhà ở đâu.

Và nếu quyết định ở lại, ta vẫn có thể bắt đầu bằng việc trả lại cho mình những khoảng không gian đã bị đồ đạc chiếm giữ. Biết đâu, căn phòng chứa đầy những thứ “để dành khi cần” lại là nơi thích hợp nhất để đặt một chiếc ghế ngồi đọc sách, mở cửa đón nắng và dành cho mình một buổi chiều thảnh thơi.

Cuối cùng, bài toán nhà lớn hay nhà vừa đủ không có đáp án chung. Mỗi người phải tự cân nhắc sức khỏe, tài chính, tình cảm và những điều mình muốn trải nghiệm trong quãng đời phía trước để không bị “bí lối”.

Bởi căn nhà được xây để phục vụ con người — chứ không phải để con người dành phần đời còn lại phục vụ căn nhà.

BBT Dân Việt News