Chiều nay trời Sydney lạnh lẽo, gió thổi qua hiên nhà nghe như tiếng ai thở dài. Bà Tám ngồi một mình, tay cầm tách trà nóng mà lòng cứ nặng trĩu. Không hiểu sao, hai chữ “phụng dưỡng” cứ lởn vởn trong đầu, như muốn nhắc bà Tám nhớ lại bao chuyện đã thấy, đã nghe, đã trải qua ở xứ Úc này.

Bà Tám sống ở đây mấy chục năm rồi, vậy mà mỗi lần nghĩ tới chuyện người già, lòng bà vẫn đau như mới. Ở Việt Nam, người ta nói “phụng dưỡng cha mẹ” bằng cái giọng thiêng liêng, như nói tới đạo trời. Còn ở Úc… hai chữ đó nhiều khi nghe xa lạ quá, như món đồ cổ để trên kệ, ai cũng biết quý nhưng chẳng ai đụng tới.

Bà Tám nhớ hồi còn ở quê, nghèo thì nghèo, nhưng cha mẹ già là con cái lo. Không ai hỏi “tốn bao nhiêu”, không ai tính “mất thời gian”, không ai cân đo đong đếm. Cha mẹ chỉ cần thở mạnh một cái là cả nhà xúm lại. Hàng xóm nghe tiếng ho cũng chạy qua. Người cho chén cháo, người cho nắm lá, người cho lời hỏi thăm. Cái tình nó đậm,
nó ấm, nó chan hòa như nồi canh chua cá lóc mới nhắc xuống bếp.

Còn ở đây… trời ơi, mỗi lần bà Tám vô thăm mấy cụ trong nursing home, lòng bà thắt lại. Nhiều cụ ngồi nhìn ra cửa, ánh mắt mong chờ, mà chẳng biết chờ ai. Có cụ nói với bà Tám: “Tám ơi, bữa nay tụi nó bận, chắc không ghé đâu.” Nói vậy mà tay vẫn vuốt vuốt cái khăn như chờ tiếng chân quen thuộc. Có cụ thì cười gượng: “Tụi nó thương tôi lắm, nhưng bận làm, bận con, bận đời.” Nghe mà bà Tám muốn khóc.

Bà Tám không trách tụi nhỏ. Ở Úc, cuộc sống nó cuốn người ta đi như dòng nước xiết. Nhưng bà Tám buồn. Buồn vì cái nghĩa phụng dưỡng ở đây nhiều khi bị biến thành… một dịch vụ. Cha mẹ già là “đã có hệ thống lo”. Con cái thương cha mẹ, nhưng cái thương đó có giờ giấc, có lịch hẹn, có ngày thăm. Nhiều đứa nghĩ đưa cha mẹ vô nursing home là làm tròn trách nhiệm rồi.

Bà Tám nhớ má bà hồi xưa. Má bệnh, bà Tám bỏ chợ chạy về. Má chỉ cần thấy bà Tám là cười, nói: “Có con ở đây, má yên tâm rồi.” Cái yên tâm đó, bà Tám thấy nhiều cụ ở Úc không có. Họ có giường sạch, có thuốc đúng giờ, có y tá tận tình… nhưng thiếu cái bàn tay con cái nắm lấy. Thiếu cái tiếng gọi “Má ơi, con đây.” Thiếu cái cảm giác được cần, được thương, được nhớ.

Nhiều khi bà Tám tự hỏi: Phụng dưỡng là gì?
Là đưa cha mẹ vô chỗ tốt nhất?
Hay là để cha mẹ không thấy mình bị bỏ rơi?
Bà Tám nghe hàng xóm kể: “Có bà kia yếu quá, con đưa vô viện dưỡng lão. Nó nói: ‘Má ở đó có người chăm, sạch sẽ, có y tá, có bạn già.’ Ừ thì cũng dưỡng, nhưng dưỡng ngược đời – cha mẹ bị đưa vô chỗ xa con cái, còn con thì rảnh rang đi du lịch.”

Bà Tám được biết Chính phủ Úc lo cho người già yếu kỹ lắm luôn. Theo chương trình Support at Home, người già được phân loại theo tám mức độ chăm sóc, từ hỗ trợ nhẹ như dọn dẹp, nấu ăn, đến chăm sóc y tế tại nhà. Ai yếu hơn thì được thêm tiền, ai cần phục hồi chức năng thì có “Restorative Care Pathway”. Còn ai muốn ở nhà đến cuối đời thì có “End-of-Life Pathway” – nghe văn minh, chu đáo.

Bà Tám gật gù: “Chính phủ Úc lo cho dân già tốt lắm, nhưng cái tình con cái thì không ai thay được.” Bà nói, có tiền thuê người chăm, nhưng không ai ngồi nghe bà kể chuyện xưa, không ai hỏi “Má ăn cơm chưa?”.

Bà Tám biết tụi nhỏ ở Úc thương cha mẹ. Nhưng cái thương đó bị kẹt giữa công việc, luật lệ, áp lực, thời gian. Tụi nó đâu có ác. Chỉ là tụi nó sống trong một xã hội mà mọi thứ đều phải “đặt lịch”, “điền form”, “xin phép”. Tình cảm nhiều khi bị ép vô khuôn khổ, thành ra méo mó.

Nhưng người già đâu cần nhiều. Họ chỉ cần con cái nhớ tới mình. Cần một cái ôm. Một buổi chiều ngồi uống trà. Một câu hỏi “Má khỏe không?” nói bằng giọng thiệt lòng. Cần cảm giác mình không bị giao phó cho hệ thống "vô tri", "rặc mùi đô".

Bà Tám nói thiệt, mỗi lần thấy mấy cụ ngồi chờ con, bà muốn khóc. Mỗi lần thấy họ cười gượng để che nỗi buồn, bà Tám muốn ôm họ vô lòng. Mỗi lần nghe họ nói “tụi nó bận lắm”, bà Tám thấy tim mình nhói lên.

Cái làm bà Tám đau nhất không phải là tụi nhỏ bận. Mà là tụi nó quen với cái suy nghĩ: “Chính phủ lo rồi.”
Bà Tám nghe hoài mấy câu kiểu như:
– “Má vô aged care đi, ở đó có người chăm chuyên nghiệp.”
– “Ba cần gì thì gọi support at home, người ta tới liền.”
– “Chính phủ có chương trình này chương trình kia, mình khỏi lo.”

Nghe mà bà Tám muốn nghẹn họng. Ừ thì đúng, Úc có đủ thứ dịch vụ: aged care, support at home, respite care, home care package… cái gì cũng có. Nhưng bà con ơi, đó là dịch vụ tính bằng tiền đô, chớ không phải tấm lòng. Người ta làm vì công việc, vì lương, vì ca trực. Họ tốt, họ tận tâm, họ chuyên nghiệp – bà Tám không phủ nhận. Nhưng họ không phải con cái.

Họ không biết cha mẹ mình thích ăn món gì. Không biết cha mẹ mình sợ lạnh hay sợ tối. Không biết cha mẹ mình từng cực khổ ra sao. Không biết cha mẹ mình chỉ cần nghe tiếng con gọi là đủ ấm lòng.

Bà Tám từng thấy một cụ được nhân viên chăm sóc đẩy ra sân phơi nắng. Cô nhân viên làm đúng quy trình, đúng giờ, đúng nhiệm vụ. Nhưng cụ ngồi đó, mắt nhìn xa xăm, rồi nói nhỏ với bà Tám: – “Ước gì con trai tôi chở tôi ra đây. Nó bận lắm, lâu rồi không ghé.”

Trời ơi, câu đó nó đâm vô tim bà Tám như mũi kim lạnh. Ở Việt Nam, người già không bao giờ phải nói câu đó để tự an ủi mình.

Nhưng người già đâu cần nhiều. Họ chỉ cần con cái nhớ tới mình. Cần một cái ôm. Một buổi chiều ngồi uống trà.
Một câu hỏi “Má khỏe không?” nói bằng giọng thiệt lòng.

Cần cảm giác mình không bị giao phó cho một hệ thống vô tri. Bà Tám từng chứng kiến một cụ khác, mỗi lần
nhân viên tới tắm rửa là cụ run run nói:
– “Cảm ơn con, nhưng má ước gì con gái má làm chuyện này.”

Cô nhân viên nghe mà cũng nghẹn. Nhưng biết sao được. Ở đây, phụng dưỡng được con cái giao cho hệ thống, rồi tự nhủ: “Vậy là tròn trách nhiệm.”

Nhưng trách nhiệm đâu phải là tình thương. Và chăm sóc đâu phải là phụng dưỡng. Phụng dưỡng là để cha mẹ biết mình còn quan trọng.

Còn được thương. Còn được nhớ. Còn có chỗ trong trái tim con cái – chứ không chỉ trong hồ sơ của aged care.

Bà Tám già rồi, không mong gì nhiều. Chỉ mong mai mốt tới phiên mình, con cái đừng để bà ngồi nhìn ra cửa mà chờ vô vọng. Đừng để bà phải tự an ủi rằng “tụi nó bận”. Đừng để bà sống trong một nơi đầy đủ tiện nghi nhưng thiếu tiếng cười quen thuộc.

Vì cuối cùng, người già đâu cần gì ngoài tình. Mà tình thì không có hệ thống nào thay thế được. Bà Tám viết ra đây, không phải để trách móc, mà để nói lên nỗi lòng của một người mẹ, một người già, một người Việt sống giữa hai nền văn hóa. Bà Tám chỉ mong hai chữ “phụng dưỡng” đừng bị phai mờ ở xứ người. Mong tụi nhỏ hiểu rằng cha mẹ không cần nhiều – chỉ cần được thương theo cách của người Việt mình. Vậy thôi mà sao bà Tám viết tới đây, mắt cay xè. 

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)