Trong dịp năm hết Tết đến, nhiều người thường qua cơ hội đó để bày tỏ lòng biết ơn. Ngước có đạo, thường đến chúa chiền, nhà thờ hay hội thánh để bày tỏ lòng biết ơn Trời đã ban dư dật ơn phước, sự an toàn khỏe mạnh cùng với công ăn việc làm hanh thông trong năm vừa qua. Người ta cũng tỏ lòng biết ơn qua quà cáp biếu tặng đối với người.

Lòng biết ơn là một trong những phẩm chất đẹp mà con người có thể mang theo trong suốt hành trình cuộc sống. Nó không ồn ào, không phô trương, nhưng lại có sức mạnh làm mềm trái tim, làm sáng tâm trí và làm sâu sắc mọi mối quan hệ. Khi nói về biết ơn, người ta thường nghĩ đến việc nói lời cảm ơn, cúi đầu hay đáp lại một hành động tử tế. Nhưng thật ra, biết ơn không chỉ là một phép lịch sự. Nó là một trạng thái tâm hồn, một cách nhìn đời, một lối ứng xửa chứa chan tình cảm chân thành.

“ƠN” LÀ GÌ VÀ VÌ SAO CẦN “BIẾT”?
“Ơn” là những điều tốt đẹp mà ta nhận được từ người khác, từ cuộc đời, từ hoàn cảnh, thậm chí từ chính những thử thách đã rèn luyện ta. Có những ân tình rõ ràng – như cha mẹ nuôi dưỡng, thầy cô dạy dỗ, bạn bè giúp đỡ. Nhưng cũng có những ân tình vô hình - như một lời khuyến khích đúng lúc, một cơ hội nhỏ, một bài học từ thất bại, hay đơn giản là sự tồn tại của những người đã đi qua đời ta trong lúc chúng ta cần đến họ.

Biết ơn là cần thiết vì nó giúp ta:
• Nhìn thấy mặt tích cực của cuộc sống
• Giữ bản tánh khiêm nhường
• Trân trọng những gì mình đang có
• Nuôi dưỡng sự tử tế và lòng nhân ái
• Gắn kết sâu sắc hơn với người khác

Một người không biết ơn (vô ơn) thường dễ rơi vào cảm giác thiếu thốn, bất mãn, hoặc xem mọi thứ là hiển nhiên. Ngược lại, người biết ơn luôn cảm thấy cuộc đời phong phú hơn, dù họ có nhiều hay ít.

LÒNG BIẾT ƠN: BẨM SINH HAY PHẢI HỌC?
Một phần của lòng biết ơn đến từ bản năng - trẻ nhỏ biết mỉm cười khi được yêu thương, biết bám lấy người chăm sóc mình. Nhưng để biết ơn một cách sâu sắc, có ý thức, có suy nghĩ thì con người phải học.

Ta học từ gia đình, từ cách cha mẹ đối xử với nhau.

Ta học từ thầy cô, từ những câu chuyện đạo lý.

Ta học từ trải nghiệm - khi ta mất đi điều gì đó, ta mới hiểu giá trị của nó.

Ta học từ những vấp ngã - khi có người chìa tay nâng ta dậy, ta mới biết lòng tốt ấy quý đến nhường nào.

Vì vậy, biết ơn vừa là bản năng, vừa là kỹ năng, vừa là sự tu dưỡng. Nó lớn lên cùng ta, trưởng thành cùng ta, và đôi khi chỉ thật sự nở rộ khi ta đã trải qua đủ thăng trầm để hiểu rằng không ai có thể sống một mình.

BIẾT ƠN NHƯ THẾ NÀO LÀ ĐÚNG, SAI VÀ “PHẢI”?
Không phải mọi biểu hiện của lòng biết ơn đều đúng. Có những cách biết ơn khiến ta trở nên nhỏ bé, lệ thuộc, thậm chí đánh mất chính mình. Cũng có những cách biết ơn khiến ta trở nên cao đẹp, tự do và mạnh mẽ.

- Biết ơn đúng là:
• Nhận ra giá trị của điều mình nhận được
• Trân trọng người đã giúp mình
• Ghi nhớ ân tình nhưng không biến nó thành gánh nặng
• Đáp lại bằng sự tử tế, chân thành, phù hợp với khả năng
• Không phô trương, không tính toán

Biết ơn đúng giúp ta sống đẹp hơn, sống sâu hơn.

- Biết ơn sai là:
• Cảm thấy mình mắc nợ và phải trả bằng mọi giá
• Tự hạ thấp bản thân vì nghĩ mình “không xứng” (khi phải chịu ơn)
• Bị lợi dụng bởi những người dùng “ơn nghĩa” để kiểm soát ta • Trả ơn theo cách làm tổn thương chính mình
hoặc người khác
• Coi biết ơn là hình thức, là lời nói sáo rỗng Biết ơn sai khiến ta đánh mất tự do, đánh mất sự tự trọng.

- Biết ơn “phải” là gì?
“Phải” ở đây không phải là ép buộc, mà là sự đúng đắn về đạo lý và nhân cách. Biết ơn “phải” nghĩa là:
• Biết ơn bằng tấm lòng, không phải bằng sự sợ hãi (mang nợ cần phải trả ơn)
• Biết ơn bằng hành động phù hợp, không quá mức, không thiếu mức
• Biết ơn nhưng vẫn giữ được chính mình (không làm mất phẩm giá)
• Biết ơn nhưng không biến ân tình thành gánh nặng cho cả hai

Đó là sự cân bằng giữa tình cảm và lý trí, giữa đạo nghĩa và tự do.

KHÁC BIỆT GIỮA BIẾT ƠN – TRẢ ƠN – ĐỀN ƠN
Khi sự việc “làm ơn” diễn ra, mặc dù người “làm ơn” không nghĩ gì khác hơn là “chia sẻ” nhưng người “nhận ơn” hay lấn cấn trong ba khái niệm: biết ơn, trả ơn và đền ơn - thường bị nhầm lẫn, nhưng thật ra chúng khác nhau rất rõ.

- Biết ơn:
Là cảm xúc, là nhận thức.
Nó diễn ra trong tâm khảm.
Không ai có thể ép buộc ta biết ơn.
Không có hình thức cố định.
Chỉ cần ta ghi nhớ và trân trọng là đủ.

- Trả ơn:
Là hành động đáp lại một sự giúp đỡ cụ thể.
Thường mang tính tương xứng.
Ví dụ: ai giúp ta một việc, ta giúp lại họ khi có thể.
Trả ơn là phép lịch sự, là phép xã giao, là sự công bằng trong quan hệ.

- Đền ơn:
Mang tính sâu sắc và lớn lao hơn.
Đền ơn thường dành cho những ân tình không thể đo đếm - như công sinh thành, công dạy dỗ, công cứu giúp trong lúc nguy nan.
Đền ơn không phải là “trả lại cho đủ”, mà là sống sao cho xứng đáng với điều mình đã nhận.
Đền ơn có thể kéo dài cả đời, và đôi khi không phải dành cho người đã giúp mình, mà dành cho cuộc đời - bằng cách sống tử tế, giúp đỡ người khác.

Lòng biết ơn qua thực là ánh sáng nuôi dưỡng con người. Khi chúng ta biết ơn, chúng ta không chỉ làm đẹp lòng người khác, mà còn làm đẹp chính mình.

Khi ta biết ơn, ta không chỉ nhận ra điều tốt, mà còn trở thành người tốt.

Khi ta biết ơn, ta không chỉ sống trong hiện tại, mà còn kết nối với quá khứ và mở ra tương lai. Biết ơn là một hành trình. Một hành trình âm thầm nhưng bền bỉ. Một hành trình giúp ta trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình. 
BBT Dân Việt News