Tôi gọi cho Lan – bạn thân từ thời học nghề may ở Biên Hòa – giờ định cư ở Melbourne. Tôi gọi lúc 3 giờ
sáng, vì tôi không ngủ được. Lan bắt máy, giọng ngái ngủ: “Trời đất, Mỹ cháy nhà hay sao mà gọi giờ này?”
“Tui sắp bị đuổi rồi Lan ơi.”
Lan bật dậy, tiếng chăn gối xào xạc qua điện thoại: “Cái gì? Đuổi thiệt hả? Đuổi khỏi Mỹ hả?”
“Tui nhận thư rồi. Họ cho tui 30 ngày.”
Lan im lặng. Tôi nghe tiếng gió Melbourne thổi rít trong đêm – cái gió lạnh mà tôi từng thích khi qua thăm nó
năm 2019. Còn tôi thì đang ngồi trong căn hộ ở Los Angeles, đèn vàng hắt lên tường như màu của nỗi lo. Thành phố vẫn sáng, nhưng trong lòng tôi thì tối om.
TỘI NHỎ – HẬU QUẢ LỚN
“Tội gì vậy?” Lan hỏi.
“Tội nhỏ xíu,” tôi nói. “Năm 1991, tui đi chợ, thấy cái hộp vitamin giảm giá, bỏ vào túi mà quên trả tiền. Bị bắt, bị phạt 80 đô. Tui đóng rồi. Tưởng xong.”
Lan thở dài: “Mỹ kỳ cục thiệt.”
“Tui cũng nghĩ vậy,” tôi nói. “Ba mươi mấy năm rồi, mà nó vẫn lôi ra.”
Luật sư của tôi – một ông người Mỹ gốc Á – giải thích: “Trong luật di trú, một số tội nhẹ vẫn được xếp vào nhóm ‘crimes involving moral turpitude’ – tội liên quan đến đạo đức, như trộm cắp, gian lận. Dù mức phạt nhỏ, nó vẫn nằm trong hồ sơ. Khi chính sách siết lại, những tội này trở thành lý do để trục xuất.”
Tôi nghe mà thấy mình như người bị nhắc lại một lỗi nhỏ thời tuổi trẻ, nhưng lần này không phải để rút kinh
nghiệm, mà để bị đẩy khỏi đất nước mình đã gắn bó.
Các bài phóng sự trên báo Mỹ kể về những trường hợp giống tôi: một phụ nữ Việt, sang Mỹ năm 11 tuổi, phạm tội ăn cắp tiền ở tuổi 18, bị phạt tù ngắn hạn, sau đó sống lương thiện hơn 25 năm, nuôi bốn con, mở tiệm nail. Đến năm 44 tuổi, cô bị trục xuất về Việt Nam, dù không còn nhớ rõ quê nhà ở đâu. Câu chuyện đó được kể rất chi tiết, như một minh chứng cho việc “tội đã trả nhưng không xóa”.
Nghe luật sư kể, tôi thấy mình không phải trường hợp cá biệt. Nhưng biết mình không cô đơn không làm nỗi sợ nhỏ đi.
CHUẨN BỊ RỜI LOS ANGELES
“Tui nhìn nhà mà thấy như nhìn một người thân sắp mất,” tôi nói.
Lan hỏi: “Con cái sao?”
“Đứa lớn khóc hoài. Nó nói: ‘Mẹ sống ở Mỹ 35 năm, sao giờ bị đuổi?’ Tui không biết trả lời sao. Tui chỉ nói:
‘Luật nó vậy, mẹ không chọn được.’”
Tôi đứng dậy, nhìn quanh căn hộ: cái sofa cũ, cái bàn ăn, mấy bức ảnh gia đình treo trên tường. Tất cả như đang nhìn tôi, hỏi: “Thiệt hả? Mày bỏ tụi tao sao?”
“Tui không bỏ,” tôi nói với Lan. “Tui bị bỏ.”
Tôi bắt đầu thu dọn: đóng thùng sách, gói lại mấy cái ly kỷ niệm, tháo từng khung hình khỏi tường. Mỗi lần
tháo một bức ảnh, tôi thấy như mình đang tháo một phần đời sống. Có bức hình chụp cả nhà đi Disneyland, có bức chụp lễ tốt nghiệp của con, có bức chụp tôi đứng trước tiệm nail mới khai trương. Tất cả những khoảnh khắc đó, giờ được xếp vào thùng carton, dán băng keo, gửi lại cho con.
Theo các bài báo về người bị trục xuất, nhiều người phải làm đúng những việc tôi đang làm: thu dọn đời
sống, giao nhà cho con, bán xe, đóng tài khoản ngân hàng, rồi lên máy bay về một nơi mà họ chỉ còn nhớ qua ký ức mờ nhạt. Có người về đến Việt Nam mà không biết đường từ sân bay về quê, phải nhờ người thân xa trong họ hàng đến đón.
Lan nghẹn lại: “Tao nghe mà muốn khóc theo mày.”
2 NGƯỜI BẠN – 2 CUỘC ĐỜI
Lan nói: “Ở Úc, chuyện này hiếm lắm. Tội nhỏ mà trả rồi thì thôi. Không ai đi lục lại để phá đời người ta. Trừ
khi mày phạm thêm tội mới, chứ còn chuyện cũ thì coi như đã trả nợ.”
“Tui biết,” tôi nói. “Úc dễ thương hơn Mỹ nhiều.”
Lan cười, cố pha chút dí dỏm cho không khí bớt nặng: “Úc thì như bà hàng xóm tốt bụng. Mày lỡ quên trả
tiền hộp sữa, bả nhắc, mày trả, rồi bả cho mày thêm cái bánh. Mỹ thì như ông chủ tiệm giữ sổ nợ, ghi từng đồng, rồi ba mươi năm sau lôi sổ ra tính tiếp.”
Tôi bật cười. Trong nỗi buồn, tiếng cười là thứ duy nhất giúp mình không gục. Mình cười vì bạn mình còn đó, vì giọng Melbourne vẫn vang qua điện thoại, vì mình chưa bị cắt hết mọi sợi dây nối với thế giới.
Lan nói tiếp: “Tao ở Melbourne, mỗi lần đọc tin về người Việt bị trục xuất khỏi Mỹ là tao nghĩ tới mày. Tao cứ
hy vọng mày không nằm trong số đó. Ai dè…”
“Tui cũng hy vọng vậy,” tôi nói. “Nhưng hồ sơ thì không hy vọng giùm mình.”
ĐÊM CUỐI Ở LOS ANGELES
“Tui sợ lắm Lan,” tôi nói. “Sợ về Việt Nam không quen. Sợ không tìm được việc. Sợ mất hết.”
Lan nói, giọng nghiêm lại: “Nhưng mày còn tụi tao. Tao bay qua Việt Nam thăm mày. Mày không một mình. Mày có bạn, có con, có cộng đồng người Việt. Mày không phải người đầu tiên bị trục xuất, và cũng không phải người cuối cùng. Nhưng mày là người mà tụi tao thương.”
Tôi nghe mà nước mắt rơi. Ngoài cửa sổ, Los Angeles vẫn sáng đèn – thành phố không ngủ. Tiếng xe chạy,
tiếng trực thăng, tiếng người nói chuyện dưới đường. Thành phố vẫn sống, nhưng tôi thì đang chuẩn bị rời
nó, như người bị tách khỏi chính cuộc đời mình.
Tôi nhớ lại những bài báo kể về người bị trục xuất: có người ngồi trên máy bay mà nhìn xuống thành phố,
cố ghi nhớ từng ánh đèn, từng đường phố, như thể nếu nhớ đủ, họ sẽ mang được một phần Mỹ về Việt Nam. Tôi nghĩ chắc mình cũng sẽ như vậy.
1 CUỘC ĐỜI VÀ 1 HỘP VITAMIN 80 ĐÔ
“Tui nghĩ hoài,” tôi nói. “Nếu lúc đó tui nhớ trả tiền, chắc giờ vẫn đang sống bình thường. Sáng đi làm, chiều
về nấu cơm, cuối tuần đi chợ Việt, mua ổ bánh mì thịt, nghe người ta nói tiếng Việt mà thấy vui.”
Lan nói: “Đời mà. Có khi chỉ khác nhau ở một hộp vitamin 80 đô. Mày quên trả, tao thì không. Mày ở Los
Angeles, tao ở Melbourne. Mày bị đuổi, tao thì ‘bình an như vại’ ở Úc.”
Tôi cười trong nước mắt. “Tui kể Lan nghe không phải để than,” tôi nói. “Chỉ để nhớ rằng, có những lỗi lầm không đáng để theo một con người suốt đời. Mình đã trả nợ rồi. Mà luật thì không cho mình xóa tội.”
Lan đáp, giọng mềm lại: “Ừ. Nhưng thôi, mày còn bạn. Mày còn con. Mày còn tương lai. Đừng để một lỗi nhỏ xóa hết. Luật pháp có thể đuổi mày khỏi Mỹ, nhưng nó không đuổi được mày khỏi trái tim tụi tao.”
Tôi nhìn ra cửa sổ. Đêm Los Angeles đẹp quá. Đẹp đến mức tôi thấy đau. Ánh đèn thành phố hắt lên mây, giống như ai đó đang vẽ một bức watercolor loang ánh nước trên nền trời. Tôi nghĩ, nếu có ai vẽ lại đời mình, chắc cũng là một bức tranh loang lổ: một chút Mỹ, một chút Việt Nam, một chút Úc qua giọng nói của Lan.
Ngày mai, tôi sẽ bắt đầu thu xếp giấy tờ để về Việt Nam. Nhưng đêm nay, tôi vẫn còn ở đây, vẫn còn nghe
tiếng bạn mình từ Melbourne, vẫn còn quyền kể lại câu chuyện của mình – như một cách nhỏ bé để nói với thế giới rằng: Trả nợ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với xóa tội. Nhưng con người thì luôn cần được xóa tội để có thể sống tiếp.
R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)
