Năm Ngọ dẫn dưa đến việc tìm hiểu về loài ngựa, Nói tới ngựa tại Úc, tất nhiên không thể bỏ qua môn Đua Ngựa vì ngành này đang góp phần “nuôi sống” Úc châu cách mạnh mẽ.

Cách đây nửa thế kỷ, mỗi khi đón Tết, người ta thường đem bài thơ Năm Mới của cụ Tú Xương ra bình phẩm. Một ông Đồ cay cú vì “lực bất tòng tâm” – do cái nghèo nó ràng buộc - nên lấy ngạo nghễ để quên, làm thơ chọc quê thiên hạ để cười. Trong bài Năm Mới, nhà thơ trào phúng Tú Xương (1870 – 1907) của cuối thế kỷ XIX chê trách cái rởm của đa số người đương thời theo nhận xét riêng mình:

Trong dòng chảy bất tận của thời gian, có những thứ không bao giờ cũ, không bao giờ phai nhạt, không bao giờ mất đi dù con người có đi xa đến đâu, sống giữa bao biến động. Đó là ba cái tình: tình Tết, tình quê hương, và tình người. Ba cái tình ấy như ba sợi chỉ đỏ đan vào nhau, tạo nên tấm thảm cảm xúc sâu sắc, bền bỉ, và thiêng liêng trong tâm hồn người Việt.

Khi Đấng Tạo hóa dựng nên vòm trời bao la, đất đai rộng lớn, biển nước mênh mông để trong đó có con người, cây cỏ và sinh vật… thì nhất định ở đời này cái gì rồi ít nhất cũng phải có bộ ba.

Trên thảo nguyên mênh mông nơi gió thổi suốt bốn mùa và mặt trời mọc lên như một ngọn lửa thiêng, người ta kể rằng có một giống ngựa không bao giờ phản bội chủ. Chúng sinh ra từ hơi thở của đất, từ tiếng sấm đầu mùa và từ ánh chớp xé ngang bầu trời. Người du mục gọi chúng là “những linh mã của lời thề”, bởi mỗi con ngựa khi chọn một chủ nhân sẽ gắn bó đến tận cùng, như thể sợi dây vô hình giữa hai trái tim đã được buộc lại từ kiếp trước.

Chưa bao giờ trong lịch sử loài người, thông tin lại dồi dào như hôm nay. Chỉ với một cú chạm màn hình, cả thế giới mở ra trước mắt: tin tức, hình ảnh, quan điểm, cảm xúc, tranh cãi, đồng thuận. Nhưng cũng chưa bao giờ, sự thật lại mong manh đến thế.

Mỗi độ xuân về, khi gió lạnh cuối đông còn vương trên hiên nhà, trong ký ức của nhiều người Việt – dù đang ở quê hương hay nơi đất khách – lại hiện lên những hình ảnh rất đỗi thân quen: bánh chưng xanh, câu đối đỏ, cành đào phai, chậu quất trĩu quả… Và đâu đó, trên vách tre hay bức tường vôi cũ, là những bức tranh Đông Hồ mộc mạc, rực rỡ, giản dị mà ấm áp. Đó không chỉ là tranh treo ngày Tết, mà là hơi thở của một nền văn hóa dân gian, gắn bó bền chặt với Tết Nguyên Đán của người Việt suốt bao thế kỷ.

Ngựa là động vật rất gần gũi với người. Ngựa phục vụ các bậc cao sang quyền quý đến thứ dân áo vá; từ tướng quân chỉ huy ngoài trận mạc đến anh phu trạm đưa thư trong khu phố thời xưa. Ngựa được nhắc đến trong kinh điển nhà Phật và cả trong Kinh Thánh là lời của Đức húa Trời. Nhưng ở mỗi nơi, ngựa được sử dụng khác mục đích, được mô tả hay xem là một biểu tượng theo từng vai trò riêng biệt.

Sơn Tinh, Thủy Tinh từ lâu đã không chỉ là một câu chuyện thần thoại về cuộc chiến giữa hai vị thần mà còn là một tấm gương phản chiếu những nét văn hóa, phong tục độc đáo của người Việt cổ, trong đó nổi bật nhất là tục thách cưới. Vua Truyện Hùng, với vai trò là người cha, đã đặt ra những sính lễ mà ngày nay chúng ta gọi là “thách cưới”. Những vật phẩm này là thước đo cho tình yêu và sự chân thành của hai chàng rể. Đồng thời ẩn chứa những giá trị văn hóa sâu sắc, những câu chuyện về thế giới tự nhiên phong phú của người Việt.

Trong dòng chảy văn hóa phương Đông, thời gian không chỉ được đo bằng con số mà còn được “nhân cách hóa” qua 12 con giáp – mười hai linh vật luân phiên cai quản từng năm, từng vận hội của đời người. Mỗi con giáp không đơn thuần là biểu tượng dân gian, mà là kết tinh của triết lý sống, kinh nghiệm lịch sử và quan niệm nhân sinh được hun đúc qua hàng nghìn năm. Trong số đó, con Ngựa luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong tâm thức người Việt: không phải linh thú siêu nhiên như Rồng, không dữ dằn như Hổ, cũng không mưu trí như Khỉ, nhưng Ngựa lại gắn với hành trình, ý chí bền bỉ và khát vọng vươn xa. Bởi vậy, dân gian mới có cách nói vừa mộc mạc vừa sâu sắc: “Ngựa là con giáp có tuổi.”