Nếu thế kỷ 20 từng tôn vinh câu “làm dâu trăm họ” như một biểu tượng của nhẫn nhịn và hiếu thuận, thì thế kỷ 21 lại chứng kiến một cuộc cách mạng âm thầm trong căn bếp và phòng khách: nàng dâu không còn là người “chịu đựng”, mà trở thành người điều phối quyền lực trong gia đình...

Có những buổi chiều, khi nhìn một gia đình sáu, bảy con kéo nhau qua đường, tôi lại nghĩ đến những quốc gia đông dân. Đứa lớn dắt đứa nhỏ, đứa nhỏ níu áo mẹ, còn cha thì lỉnh kỉnh túi đồ ăn. Người ngoài nhìn vào, ai cũng thở dài: “Đông con chắc cực lắm”. Nhưng rồi ta nhìn sang Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ – những quốc gia đông dân nhất thế giới – và thấy họ lại là những cường quốc. Hóa ra, chuyện dân số cũng giống chuyện gia đình: đông không phải là vấn đề. Đối với gia đình, vấn đề là có biết cách nuôi dạy hay không. Còn đối với quốc gia, đó là vấn đề quản trị.

Nếu ai đó hỏi rằng bi kịch gia đình bắt đầu từ đâu, thì câu trả lời thường không nằm trong những cú đấm đầu tiên, cũng không phải ở những lời nói nặng nề. Nó bắt đầu từ những điều nhỏ hơn nhiều: một cái liếc mắt thiếu tôn trọng, một bữa cơm bị dời lại “để cho cháu ăn trước”, hay một câu nói vô thưởng vô phạt kiểu “để đó, mẹ không cần biết đâu”. Những thứ nhỏ bé ấy, khi tích tụ đủ lâu, có thể trở thành một cơn bão lớn mà không ai kịp nhận ra.

Trong thời đại mà người ta có thể trở thành “người tử tế” chỉ bằng vài tấm hình từ thiện đăng lên Facebook, niềm tin trở thành món hàng xa xỉ. Nó không còn được xây bằng thời gian, mà bằng… hiệu ứng đám đông. Và khi niềm tin trở nên dễ mua, thì cũng dễ bị bán đứng. Câu chuyện về X – một doanh nhân “thành đạt” theo tiêu chuẩn của những buổi tiệc cộng đồng – là minh họa hoàn hảo cho kiểu lừa đảo không áp đặt, không bạo lực, chỉ cần nụ cười và vài cái bắt tay.

Tôi là một tờ tiền giấy - hay đúng hơn, tôi là tiếng nói thay mặt cho cả gia đình tiền giấy trên toàn cầu. Tôi mỏng manh, nhẹ tênh, nhưng lại gánh trên mình bao nhiêu câu chuyện của thương nhân, của quốc gia, của những cuộc đổi thay kinh tế và cả những cuộc chạy đua giữa trí tuệ con người và sự tinh quái của kẻ làm giả.

Buổi tối Hà Nội, nhất là những đêm mùa đông, có một thứ âm thanh rất riêng: tiếng phách gỗ cạch cạch vang lên giữa màn sương mỏng, rồi giọng rao kéo dài như một nét chấm phá của phố phường: “Ai tẩm quất không?”

Xung quanh là những chiếc container cũ, máy móc sửa xe, động cơ, bánh xe, bình ga, những mảnh kim loại han gỉ cùng nhiều pho tượng mang dáng dấp Tây Tạng được đặt rải rác khắp khu vườn. Tất cả tạo nên một khung cảnh vừa hỗn độn, vừa huyền bí, như thể có ai đó cố tình sắp đặt một thế giới nằm giữa ranh giới của đời sống và tâm linh.

Nếu muốn hiểu một dân tộc, hãy nhìn vào món họ thường đem ra bàn ăn mỗi ngày. Với người Việt, đó là hũ dưa cải bẹ vàng ươm, chua thanh, giòn rụm. Với người Hàn, đó là kim chi đỏ rực, cay nồng, lên men mạnh mẽ như chính tính khí bán đảo Triều Tiên. Hai món tưởng chừng giống nhau - đều là rau muối chua - nhưng lại mang hai câu chuyện lịch sử, khí hậu, tâm lý và cả… vi sinh vật hoàn toàn khác nhau.

Trong bếp Việt, có hai loại người: người sợ thức ăn để qua đêm như sợ ma, và người coi chuyện đó bình thường như chuyện thở. Nhưng khoa học thì không đứng về phe nào cả – nó chỉ đứng về phía an toàn. Và an toàn, như ta biết, không phải là chuyện cảm tính, mà là chuyện nhiệt độ – thời gian – vi khuẩn.

Dẫu sống ở Úc được bảy năm rồi, tôi thú thiệt, có những chuyện về xứ sở này tôi vẫn còn… ngơ ngác như con gà mới xuống bếp. Mỗi sáng đi làm, tôi ngồi trên chuyến tàu điện tuyến T2, tay ôm ly cà phê nóng, mắt lim dim nhìn cảnh vật chạy lùi. Và sáng nào cũng vậy, tôi gặp một cặp vợ chồng người Aboriginal - dáng cao, da nâu sậm, tóc xoăn, mắt sáng - lúc nào cũng gật đầu chào tôi trước.