Tôi năm nay đã ngoài bảy mươi. Ở tuổi này, người ta hay nói “già đau lưng, trẻ đau bụng”, nhưng cái đau mà tôi mang trong mình mấy năm nay không chỉ là đau lưng. Nó chạy từ thắt lưng xuống mông, lan dọc mặt sau đùi như một sợi dây điện bị chập. Ngồi cũng đau, đứng cũng đau, đi lại càng đau. Bác sĩ bảo đó là đau thần kinh tọa – thứ dây thần kinh dài nhất cơ thể, bắt đầu từ vùng thắt lưng, đi qua mông, xuống chân. Tôi nghe mà chỉ thở dài: “Hóa ra tuổi già không chỉ bạc tóc, mà cả dây thần kinh cũng bạc theo.”

Vị trí và chức năng của thần kinh tọa
Thần kinh tọa là dây thần kinh lớn nhất và dài nhất trong cơ thể, xuất phát từ các rễ thần kinh L4, L5, S1, S2, S3 ở cột sống thắt lưng – cùng. Nó đi qua mông, chạy dọc mặt sau đùi, chia nhánh xuống tận bàn chân. Nhờ nó mà ta có thể cảm nhận, điều khiển vận động và giữ thăng bằng cho cả chân.

Theo thời gian, bản thân dây thần kinh không “già” theo kiểu yếu đi như cơ bắp, nhưng những cấu trúc bao quanh nó – đĩa đệm, khớp cột sống, dây chằng – lại thoái hóa, khiến dây thần kinh dễ bị chèn ép hơn. Đó là lý do người lớn tuổi dễ mắc đau thần kinh tọa.

Tỷ lệ người già bị đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa là một dạng đau lưng thấp có lan xuống chân. Ở người lớn tuổi, tỷ lệ đau lưng nói chung rất cao: 36–70% người trên 55 tuổi bị đau lưng, và trong nhóm này, khoảng 9.9–25% có triệu chứng đau lan xuống chân theo đường đi của thần kinh tọa. Điều này cho thấy đau thần kinh tọa là một vấn đề phổ biến, đặc biệt khi cột sống đã trải qua nhiều năm chịu tải trọng và thoái hóa.

Vì sao tuổi già dễ mắc đau thần kinh tọa
Nhìn lại cuộc đời mình, tôi hiểu vì sao căn bệnh này tìm đến:
• Thoái hóa cột sống và đĩa đệm: Đĩa đệm mất nước, xẹp xuống, dễ phình hoặc thoát vị, chèn vào rễ thần kinh. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở người già.

• Hẹp ống sống: Không gian trong ống sống bị thu hẹp theo tuổi, gây chèn ép dây thần kinh.

• Trượt đốt sống: Một đốt sống trượt ra trước hoặc sau, làm thay đổi trục cột sống và chèn vào rễ thần kinh.

• Viêm khớp cột sống: Gai xương mọc ra, chèn vào thần kinh.

• Ít vận động, ngồi lâu, tư thế xấu: Những thói quen tích lũy theo năm tháng.

• Béo phì, hút thuốc, lao động nặng: Các yếu tố nguy cơ được ghi nhận trong nghiên cứu quốc tế về đau lưng ở người trên 55 tuổi .

Triệu chứng bị đau thần kinh tọa
Tôi nhớ rõ những ngày đầu tiên:
• Đau từ thắt lưng lan xuống mông, mặt sau đùi, đôi khi xuống tận bàn chân.

• Cảm giác tê, châm chích, nóng rát.

• Yếu chân, bước đi không vững.

• Đau tăng khi ngồi lâu, đứng lâu, ho hoặc hắt hơi.

• Đêm nằm trở mình cũng đau.

Những triệu chứng này phù hợp với mô tả kinh điển của đau thần kinh tọa trong y văn: đau lan theo đường đi của dây thần kinh, kèm tê, yếu, hoặc giảm phản xạ .

Phương pháp điều trị
Bác sĩ nói với tôi rằng điều trị đau thần kinh tọa có nhiều mức độ:
- Điều trị bảo tồn (đa số người bệnh đáp ứng tốt)
• Nghỉ ngơi tương đối, tránh ngồi lâu.
• Vật lý trị liệu: kéo giãn cột sống, tăng sức mạnh cơ lưng – bụng.
• Chườm nóng – lạnh.
• Thuốc giảm đau, kháng viêm (theo chỉ định bác sĩ).
• Tiêm ngoài màng cứng trong trường hợp đau nhiều.

- Điều trị không phẫu thuật hỗ trợ
• Các bài tập nhẹ nhàng cho người lớn tuổi giúp giảm áp lực lên dây thần kinh, cải thiện linh hoạt cột sống .

- Phẫu thuật
Bác sĩ chỉ đề nghị khi:
• Đau kéo dài nhiều tháng không giảm.
• Yếu chân tiến triển.
• Chèn ép nặng gây rối loạn vận động.

Phẫu thuật có thể là giải ép rễ thần kinh, lấy thoát vị đĩa đệm, hoặc mở rộng ống sống.

Làm sao giữ cho thần kinh tọa khỏe mạnh?
Tôi từng nghĩ “già rồi thì chịu thôi”, nhưng hóa ra vẫn có nhiều cách để giữ cho dây thần kinh tọa khỏe mạnh:
• Duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày: đi bộ, yoga cho người già, bài tập kéo giãn.

• Giữ cân nặng hợp lý: giảm áp lực lên cột sống.

• Tư thế đúng khi ngồi – đứng – mang vác.

• Không hút thuốc: vì hút thuốc làm giảm nuôi dưỡng đĩa đệm.

• Tăng sức mạnh cơ lưng – bụng: nhóm cơ này là “áo giáp” bảo vệ cột sống.

• Ngủ nệm vừa phải, không quá mềm.

Thực phẩm có ảnh hưởng không?
Thực phẩm không trực tiếp “làm khỏe thần kinh tọa”, nhưng lại ảnh hưởng mạnh đến tình trạng viêm, sức khỏe xương khớp và cân nặng – những yếu tố quyết định nguy cơ đau thần kinh tọa.
- Những nhóm thực phẩm có lợi
• Thực phẩm giàu omega-3: cá hồi, cá thu, hạt lanh.
• Rau xanh đậm: cải bó xôi, cải xoăn.
• Trái cây giàu chất chống oxy hóa: việt quất, cam, nho.
• Thực phẩm giàu canxi và vitamin D: sữa, đậu phụ, nấm, ánh nắng sáng.
• ghệ, gừng: giảm viêm tự nhiên.

- Những thứ nên hạn chế
• Đường tinh luyện, đồ chiên rán.
• Thịt đỏ quá nhiều.
• Rượu bia.
• Thức ăn nhanh.

Giữ chế độ ăn lành mạnh giúp giảm viêm, kiểm soát cân nặng và hỗ trợ cột sống – từ đó giảm nguy cơ chèn ép thần kinh.

Tôi vẫn còn nhớ những ngày trẻ, đôi chân khỏe mạnh đưa tôi đi khắp nơi. Giờ đây, mỗi bước đi đều nhắc tôi rằng cơ thể đã cũ. Nhưng nhờ hiểu rõ căn bệnh, nhờ tập luyện đều đặn và thay đổi lối sống, tôi đã bớt đau hơn, đi lại vững hơn. Tuổi già không thể tránh khỏi thoái hóa, nhưng ta có thể sống hòa bình với nó – nhẹ nhàng, chậm rãi,
và biết lắng nghe cơ thể mình. Đừng dại gì mà "già rồi còn sanh tật" thì khổ lắm!

BBT Dân Việt News