Chiết cành (air layering) là một trong những kỹ thuật nhân giống cây ăn trái phổ biến nhất tại Úc, đặc biệt với các loại cây khó giâm cành như vải, nhãn, xoài, hồng xiêm, cam - chanh - bưởi, hoặc các giống cây nhiệt đới - cận nhiệt đang được trồng nhiều ở Sydney và Adelaide. Phương pháp này giúp tạo cây con giữ nguyên phẩm chất cây mẹ, rễ khỏe, tỉ lệ sống cao, và rút ngắn thời gian cho trái.
- Thời điểm chiết cành tốt nhất tại Sydney và Adelaide
Theo hướng dẫn air‑layering của Úc, thời điểm tốt nhất là khi cây đang tăng trưởng mạnh, tức mùa xuân và đầu mùa hè.
• Sydney: từ tháng 9 đến tháng 12 – cây sinh trưởng mạnh, độ ẩm cao, rễ ra nhanh.
• Adelaide: từ tháng 10 đến tháng 1 – tránh các đợt lạnh cuối mùa đông và tránh nắng gắt giữa hè.
Các nhà chuyên môn ở Úc khuyến nghị chiết cành sau khi cây đã ra trái và trước khi tỉa cành để tận dụng
những cành không cần giữ lại.
Tránh chiết vào:
• Mùa đông (đặc biệt ở Adelaide – rễ phát triển rất chậm).
• Những tuần nắng nóng trên 35°C (Adelaide thường gặp vào tháng 1–2).
- Chuẩn bị dụng cụ và vật liệu
Theo Sub‑Tropical Fruit Club of Queensland, bộ dụng cụ chuẩn gồm:
• Dao bén hoặc dụng cụ khoanh vỏ chuyên dụng.
• Kéo cắt cành.
• Rêu sphagnum moss (rất phổ biến tại Úc, giữ ẩm tốt, sạch bệnh).
• Bao bọc: aluminium foil hoặc plastic wrap (nilon trong).
• Dây buộc mềm.
• Thuốc kích rễ.
Cách tự pha giá thể bó bầu
Ở Úc, rêu sphagnum là vật liệu được khuyến nghị nhiều nhất vì:
• Giữ ẩm tốt nhưng không gây úng.
• Sạch nấm bệnh.
• Dễ mua ở Bunnings, Flower Power, v.v.
Tuy nhiên, nếu muốn tự pha giá thể, bạn có thể dùng:
Công thức giá thể tự pha (theo khí hậu Úc):
• 40% peat moss (than bùn – giữ ẩm tốt).
• 30% perlite (tăng thoáng khí).
• 20% compost hoai (cung cấp dinh dưỡng nhẹ).
• 10% vỏ thông nghiền (pine bark fines) – giúp thoát nước tốt, phù hợp khí hậu khô nóng Adelaide.
Độ ẩm lý tưởng: ẩm nhưng không sũng nước – nắm chặt không chảy nước, thả ra vẫn tơi. Nếu dùng sphagnum moss theo hướng dẫn Úc:
• Ngâm nước → vắt ráo → chỉ để ẩm, không để ướt sũng.
- Chọn cành để chiết
Theo hướng dẫn air‑layering của Úc:
• Chọn cành thẳng, hướng lên, không chọn cành rũ xuống (vì sau khi trồng sẽ tiếp tục phát triển như cành phụ).
• Đường kính cành: bằng bút lông hoặc bút marker (khoảng 1–2 cm).
• Cành nhận ánh nắng trực tiếp sẽ ra rễ nhanh hơn.
• Không chọn cành sâu bệnh hoặc cành quá già.
- Các bước chiết cành
Bước 1: Khoanh vỏ
• Dùng dao bén khoanh hai vòng cách nhau 2–3 cm.
• Bóc lớp vỏ giữa hai đường khoanh.
• Cạo sạch lớp cambium để ngăn liền sẹo – bước này khá quan trọng vì nếu không cạo sạch, cành sẽ liền
lại và không ra rễ.
Bước 2: Bôi thuốc kích rễ
• Bôi IBA/NAA lên phần gỗ phía trên vết khoanh.
• Để khô 10–15 phút.
Bước 3: Chuẩn bị bầu giá thể
• Dùng rêu sphagnum đã vắt ráo hoặc giá thể tự pha.
• Trải lên miếng foil hoặc nilon.
Bước 4: Bó bầu
• Áp giá thể vào vết khoanh.
• Dùng foil hoặc nilon quấn chặt.
• Siết hai đầu bằng dây mềm.
• Theo hướng dẫn Úc, foil giúp giữ ẩm tốt và ngăn kiến hơn nilon trong.
- Chăm sóc cành chiết khi còn trên cây
• Kiểm tra bầu mỗi 1–2 tuần.
• Nếu bầu khô (đặc biệt ở Adelaide mùa hè), dùng xi lanh bơm nước vào.
• Tránh để bầu bị mưa tạt (Sydney mùa hè có mưa lớn).
• Sau 4–6 tuần, bóp nhẹ bầu:
• Nếu thấy cứng → rễ đã hình thành (theo hướng dẫn Úc).
• Nếu còn mềm → tiếp tục chờ.
Cắt cành chiết và trồng vào chậu
Bước 1: Cắt cành
• Cắt nơi 10–15 cm dưới bầu rễ – đúng theo hướng dẫn Úc.
• Thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều mát.
Bước 2: Xử lý trước khi trồng
• Không tháo foil ngay – giữ foil giúp rễ không bị khô và đuổi côn trùng trong lúc chuyển bầu vào nước.
• Ngâm cả bầu vào xô nước 10–15 phút.
• Cắt bớt lá để giảm thoát hơi nước.
Bước 3: Trồng vào chậu
• Dùng chậu 15–20 cm.
• Giá thể trồng: potting mix + perlite (tỉ lệ 7:3).
• Đặt bầu rễ vào, lấp đất nhẹ.
• Che nắng 50% trong 2 tuần đầu.
- Chăm sóc cây chiết sau khi trồng
2 tuần đầu
• Giữ ẩm liên tục nhưng không úng.
• Che nắng (shade cloth 50%).
• Không bón phân.
Tuần 3–6
• Bỏ dần mái che.
• Bón phân hữu cơ nhẹ hoặc slow‑release fertilizer (Úc rất phổ biến dạng viên).
Sau 2 tháng
• Cây bén rễ hoàn toàn, có thể chuyển ra đất vườn.
- Trồng cây chiết xuống đất
Vị trí trồng
• Nắng đầy đủ 6–8 giờ.
• Đất thoát nước tốt (đặc biệt quan trọng ở Adelaide – đất sét dễ úng vào mùa đông).
• Tránh gió mạnh.
Hố trồng
• Đào hố 40×40×40 cm.
• Trộn đất với compost, perlite và một ít vôi dolomite (nếu đất chua).
Sau khi trồng
• Tưới 2–3 lần/tuần (Adelaide mùa hè có thể cần tưới hàng ngày).
• Phủ gốc bằng mulch để giữ ẩm.
- Những lỗi thường gặp và cách tránh
Khi chiết cành trong điều kiện khí hậu của Sydney và Adelaide, người làm vườn thường gặp một số vấn đề
lặp lại.
• Bầu chiết bị khô nhanh
Điều này xảy ra nhiều ở Adelaide vì khí hậu khô nóng và gió mạnh. Bầu rêu hoặc giá thể mất nước chỉ sau vài ngày, khiến rễ non không kịp hình thành. Cách khắc phục là dùng lớp bọc bằng aluminium foil để giữ
ẩm tốt hơn, kiểm tra bầu mỗi tuần và bơm thêm nước bằng xi lanh nếu thấy bầu nhẹ hoặc khô.
• Bầu bị úng hoặc thối
Sydney vào mùa hè có những đợt mưa lớn, khiến nước lọt vào bầu chiết. Giá thể quá ướt sẽ làm rễ non
bị thối hoặc không thể phát triển. Để tránh tình trạng này, cần buộc kín hai đầu bầu, ưu tiên dùng foil thay vì
nilon trong, và đặt bầu ở vị trí không bị nước mưa tạt trực tiếp.
• Cành không ra rễ dù đã chờ lâu
Lý do phổ biến nhất là lớp cambium chưa được cạo sạch, khiến cành liền sẹo thay vì ra rễ. Đây là lỗi mà
các hội làm vườn Úc nhắc đến rất nhiều. Cách khắc phục là khoanh lại vỏ đúng kỹ thuật, cạo sạch lớp màng trơn giữa gỗ và vỏ, và có thể bôi thêm thuốc kích rễ IBA để tăng tỉ lệ thành công.
• Cành chết sau khi cắt khỏi cây mẹ
Nguyên nhân thường là mất nước quá nhanh, đặc biệt khi cắt vào ngày nắng nóng hoặc không tỉa bớt lá.
Cành chiết vốn có bộ rễ còn yếu nên không thể nuôi toàn bộ tán lá. Cách xử lý là cắt cành vào sáng sớm hoặc chiều mát, tỉa bớt 50–70% số lá, che nắng 50% trong 1–2 tuần đầu và giữ ẩm đều.
• Rễ yếu, ít hoặc phát triển lệch
Điều này xảy ra khi chọn cành quá non, quá già hoặc cành nằm trong bóng râm. Ở Úc, ánh sáng mạnh là
yếu tố quan trọng giúp rễ phát triển nhanh. Vì vậy, nên chọn cành bánh tẻ, hướng lên, nhận nắng trực tiếp ít
nhất vài giờ mỗi ngày. Nếu rễ mọc lệch một phía, có thể do giá thể không ôm sát cành — lần sau cần nén giá thể đều hơn.
• Côn trùng hoặc kiến làm tổ trong bầu chiết
Một số vùng ngoại ô Sydney và Adelaide có kiến đen hoặc kiến lửa nhỏ. Chúng thích môi trường ẩm trong bầu chiết. Cách phòng tránh là dùng foil thay vì nilon trong, vì foil không hấp dẫn côn trùng và khó bị chúng chui vào. Nếu phát hiện kiến, cần tháo bầu, thay giá thể mới và bọc lại.
Chiết cành tại Úc - đặc biệt ở Sydney và Adelaide - hoàn toàn khả thi và có tỉ lệ thành công rất cao nếu tuân thủ đúng kỹ thuật air‑layering theo hướng dẫn của các hội làm vườn Úc. Chỉ cần chọn đúng thời điểm (xuân – đầu hè), giữ ẩm hợp lý, dùng rêu sphagnum hoặc giá thể tự pha chuẩn, và chăm sóc cẩn thận sau khi cắt, bạn sẽ có những cây ăn trái khỏe mạnh, đúng giống, sớm cho trái.
BBT Dân Việt News
